نقد و بررسی آیات امامت در تفسیر کشاف



نقد و بررسی آیات امامت در تفسیر کشاف

مقدمه

تفسیر قرآن مستلزم معرفت و شناخت آن است و چون آن درجات گوناگون دارد بنابراین مراتب آن نیز مختلف خواهد بود . بعضی قرآن را در اثر اتحاد با حقیقت آن می شناسند مثل پیامبر اکرم 9 و اهل بیت b که منزله ی جان پیغمبر 9 هستند.

بعضی دیگر اعجاز قرآن را بر اثر مشاهده جمال و جلال آن در خود می شناسند که تبیین آن کشش خاص از این دسته اند و برای کسی که از آن موهبت نصیبی ندارد، میسور نیست، و گروه سوم قرآن را با بررسی ابعاد گوناگون اعجاز وی می شناسند که نظر اکثر مفسران بی شک کامل ترین شناخت قرآن ، همان معرفت عمیقانه گروه اول است که نه تنها به تمام معارف آن آشنایی کامل دارند بلکه خود قرآن ناطق هستند.

گروه دوم به واسطه آیات انفسی قرآن به سوی این هدف والا جذب شده اند و با راهنمایی قرآن ، وارد عمق معانی آن می شوند.

اما گروه سوم با بررسی ابعاد اعجاز آمیز قرآن کریم ، آن را می شناسند و در واقع فهم قرآن آنها از طریق الفاظ و اصطلاحات است به همین دلیل کتاب های گوناگونی در باب تفسیر قرآن که بعضی ادبی، تاریخی، روایی و فلسفی گماشته شده است و از این رهگذر هر مفسری طبق تخصص خود به تفسیر قرآن پرداخته است و دیگر جوانب قرآن برای او مخفی مانده است از این رو بر دانشمندان واجب است در هر زمان به تلاش و کوشش علمی خود ادامه دهند تا حقایق بیشتری از قرآن کریم و ولایت که پیوندی عمیقی دارند به دست آورند.

آری ، پیوندی عمیقی بین قرآن و ولایت وجود دارد بطوری که شیعه آن را از اصول اعتقادات و یک منصب الهی و دنباله رو نبوت پیامبران می داند اما عالمان اهل سنت امامت را به عنوان یک فرع فقهی می دانند و نگاه سطحی به مسأله امامت دارند.

از این رهگذر یکی از تفاسیری که درباره ی قرآن نوشته شده، تفسیر «الکشاف عن حقایق التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التاویل» توسط ابوالقاسم محمود بن عمر زمخشری می باشد، که یکی از مهمترین تفاسیر اهل سنت می باشدکه صبغه ادبی داشته و از تفاسیر مهم ادبی اهل سنت به شمار می رود، ایشان نیز همانند دیگر مفسرین اهل سنت به آیات امامت در قرآن اشاره کرده و دیدگاه خودش را بیان نموده است. بدین منظور ما در این تحقیق قصد داریم با مراجعه و بررسی این تفسیر، آیات منتخب امامت و ولایت ائمهb را که از مباحث ضروری مذهب تشیع است، مبنا قرار داده و با بررسی نقادانه این تفسیر مشهور و مورد اعتماد فریقین، نظرات وی را با بررسی تطبیقی با دیگر نظرات مفسرین اهل سنت و تبیین آیات از نگرش مفسرین امامیه به خصوص المیزان مرحوم علامه طباطبایی w مقایسه و نقاط اشتراک و افتراق دو دیدگاه را کشف نموده و حقایق را مطابق با اصول تفسیر صحیح درباره آیات منتخب استخراج نمودیم.

امید آنکه خداوند متعال ما را مورد لطف خویش قرار داده و بر ما منت نهاده تا بتوانیم صراط مستقیم را که همان مسیر رستگاری و سعادت است ره بپیماییم، و در مسیر قرآن و عترت ثابت قدم بمانیم. در پایان قابل ذکر است در ترجمه ی آیات مورد بررسی در این تحقیق از ترجمه ی تفسیر کشاف استفاده شده است.

گفتار اول : کلیات

تعریف مسأله

امامت نزد شیعه ی امامیه به معنای رهبری امت اسلامی بعد از پیامبر اکرم aاست که طبق این اعتقاد علی j به عنوان جانشین و خلیفه ی بلافصل و بر حق، بعد از پیامبر aاست و بعد از ایشان اولاد طاهرینش تا وجود مقدس حضرت ولی عصرj صاحبان این منصب، باشند. در این تحقیق برآنیم تا پاره ای از آیات مربوط به امر امامت و ولایت را از دیدگاه یکی از مفسرین معروف و قابل اعتماد اهل سنت، یعنی زمخشری در تفسیر معروف خود (الکشاف) مورد تبیین قرار دهیم و در نهایت نتیجه خواهیم گرفت که آیا کشاف در راستای اثبات، یا نفی مقام امامت برآمده است ؟ بررسی نحوه ی استفاده از روایات ضعیف و یا تفسیر به رأی روایات صحیح و تبیین نحوه ی استدلال مفسر مورد نظر ما یکی از مهمترین فرازهای بحث خواهد بود؛ این امر به دلیل قدرت عقلانیت و استفاده ی غلط فرقه ی معتزله که زمخشری مهم ترین مفسر آنان است از اهمیت خاصی برخوردار است .

 پیشینه ی تحقیق

بحث امامت و ولایت از قرن ها پیش مورد اختلاف و بحث بین فریقین (شیعه ی امامیه) و (اهل سنت) بوده و هست و هر دو فریق سعی و تلاش خود را در جهت اثبات مدعای خویش بکار برده اند و در این تحقیق ان شاء الله از نظرات علمای سرشناس فریقین اعم از متقدمین و متأخرین استفاده خواهد شد ، مرحوم علامه ی امینیw کتاب شریف الغدیر بطور مفصل و مستند موضوع مورد اشاره را بررسی و حقانیت شیعه را اثبات کرده است. فخر رازی از سرآمدترین مفسران اهل سنت در کتاب تفسیر کبیر نیز بطور مبسوط و علمی و دقیق مباحث امامت را مورد بحث قرار داده است .

در تمام تفاسیری که به تفسیر کل قرآن پرداخته اند، طبعاً به آیات ولایت همچون دیگر آیات اهتمام داشته، اما کتاب جامعی که بطور اخص به این موضوع پرداخته باشد بدست نیامد .

 جنبه جدید بودن و نوآوری تحقیق در چیست ؟

استخراج آیات مربوط به ولایت در تفسیر کشاف زمخشری و تبیین و نقد و بررسی و همچنین تطبیق نظریات این مفسر با مفسران معروفی از فریقین و بالآخره اثبات حقانیت عقیده ی شیعه ی امامیه درباره ی صحت ادعای خود مبنی بر وجود آیات متعدد در قرآن کریم که صراحتاً یا تلویحاً زعامت امت بعد از رحلت پیامبراکرمaرا مطرح و مفسر مورد نظر ما (زمخشری) آنها را پذیرفته و شرح داده است.

 ضرورت تحقیق

از آنجائی که موضوع امامت و ولایت ائمه bاز مباحث ضروری مذهب شیعه ی امامیه است و قبول و عدم قبول آن از اهمیت خاصی برخوردار است، لذا مقتضی است این موضوع مورد دقت قرار بگیرد. از رهگذر این تحقیق، میزان ضعف استدلال و واهی بودن ادله ی مخالفین مذهب حق به خوبی روشن وبرای جویندگان حقیقت راه گشا خواهد بود .

مقدمه. 1

فصل اول مفاهیم،کلیات.. 4

گفتار اول : کلیات.. 5

تعریف مسأله3

پیشینه ی تحقیق. 3

جنبه جدید بودن و نوآوری تحقیق در چیست ؟3

ضرورت تحقیق. 3

هدف تحقیق. 3

سئوالات تحقیق. 3

سئوال اصلی. 3

سئوالات فرعی. 3

فرضیه ها3

روش انجام تحقیق. 3

گفتار دوم : مفاهیم و اصطلاحات.. 9

تصویر کلی شیعه و اهل سنت از امامت.. 3

تعریف لغوی امامت.. 3

تعریف اصطلاحی امامت.. 3

تعاریف امامت از دیدگاه اهل سنت:3

تعاریف امامت از دیدگاه شیعه3

مفهوم ولایت.. 3

زندگینامه مؤلف تفسیر کشاف.. 3

سبک تفسیری زمخشری. 3

مكتب تفسيري معتزله3

ويژگيهاي تفسير اعتزالي. 3

فصل دوم آیات امامت عامّه. 22

پیش در آمد. 23

گفتار اول: آیه صالح المؤمنین، تحریم/4. 24

الف- نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر دیدگاه مفسرین اهل سنت.. 3

نظر زمخشری. 3

نظر آلوسی در تفسیر روح المعانی. 3

نظر ابن کثیر در تفسیر القرآن العظیم. 3

نظر سیوطی در تفسیر الدرّ المنثور3

ب) تبیین آیه از دیدگاه مفسرین شیعه3

نظر علامه بحرانی در البرهان. 3

نظر علامه حویزی در تفسیر نورالثقلین. 3

نظر علامه طباطبایی در تفسیر المیزان. 3

جمع‌بندی.. 32

گفتار دوم: آیه صادقین (توبه/119)33

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر دیدگاه مفسرین اهل سنّت.. 3

نظر زمخشری. 3

نظر سیوطی در الدرّ المنثور3

نظر قرطبی در تفسیر القرطبی. 3

نظر فخر رازی در تفسیر الکبیر. 3

ب) تبیین آیه صادقین از دیدگاه مفسرین شیعه3

نظر علامه بحرانی در البرهان. 3

نظر علامه حویزی در النورالثقلین. 3

نظر علامه طباطبائیw در المیزان. 3

جمع بندی.. 41

گفتار سوم: آیه مباهله، آل عمران/61. 44

نظر زمخشری. 3

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر نظرات مفسرین اهل سنت.. 3

نظر فخر رازی در تفسیر کبیر. 3

نکاتی در نقد نظر فخر رازی. 3

نظر شیخ آلوسی در روح المعانی. 3

نظر سیوطی در الدرّ المنثور3

ب) تبیین آیه از دیدگاه مفسرین شیعه. 50

نظر علامه بحرانی در تفسیر البرهان. 3

نظر علامه حویزی در تفسیر نورالثقلین. 3

نظر علامه طباطبایی در المیزان. 3

جمع بندی.. 55

گفتار چهارم: آیه تطهیر احزاب/33. 58

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر دیدگاه مفسرین اهل سنت.. 3

نظر زمخشری:3

نظر نیشابوری در غرائب القرآن و رغائب الفرقان. 3

نظر ابن کثیر در تفسیر القرآن العظیم. 3

نظر آلوسی در روح المعانی. 3

نقد سخن آلوسی. 3

ب) تبیین آیه از دیدگاه مفسرین شیعه3

نظر علامه حویزی در نورالثقلین. 3

نظر علامه بحرانی در البرهان. 3

نظر علامه طباطبایی در المیزان. 3

اهل بیت چه کسانی هستند؟3

نقد اقوال مفسرین اهل سنت.. 3

شأن نزول آیه از دیدگاه علامه طباطبایی. 3

پاسخ به یک شبهه مهم در مورد شأن نزول آیه3

واژه شناسی «رجس» و حمل آیه بر عصمت اهل بیت.. 3

جمع بندی.. 73

فصل سوم آیات امامت خاصّه. 75

پیش در آمد. 76

گفتار اول: آیه تبلیغ: مائده/67. 76

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری با بررسی نگرش مفسرین اهل سنت.. 3

نظر زمخشری:3

نظر آلوسی در تفسیر روح المعانی. 3

نظر رشید رضا در تفسیر المنار3

نقد و بررسی نظرات زمخشری، آلوسی و رشیدرضا3

نظر سیوطی در الدرّ المنثور3

ب) تبیین آیه تبلیغ از دیدگاه مفسرین شیعه3

نظر فیض کاشانی در تفسیرالصافی. 3

نظر شیخ طوسی در تفسیر التبیان. 3

نظر علامه طباطبائی در المیزان. 3

پاسخ به اشکالات اهل سنت در مورد شأن نزول آیه3

تعریف قاعده سیاق و نقش آن. 3

اعتبار مشروط قاعده سیاق. 3

ماجرا غدیر در دیگر کتب اهل سنت.. 3

جمع بندی.. 102

گفتار دوم: آیه ولایت آیه 55 سوره مبارکه مائده103

نظر زمخشری. 3

سبب نزول آیه ولایت.. 3

معنایابی واژگان آیه ولایت.. 3

معنایابی لفظ «ولی» از دیدگاه اهل لغت.. 3

معنایابی رکوع و نقش جمله «و هم راکعون»3

الف) نقد و بررسی نظر زمخشری و سایر مفسرین اهل سنت.. 3

نظر مراغی در تفسیر المراغی. 3

نظر علامه واحدی در تفسیر البسیط.. 3

نظر آلوسی در روح المعانی. 3

ب) تبیین آیه ولایت از دیدگاه مفسرین شیعه3

نظر علامه طبرسی در مجمع البیان. 3

نظر فیض کاشانی در تفسیر الصافی. 3

نظر علامه طباطبائی در تفسیر المیزان. 3

جمع بندی.. 124

گفتار سوم: آیه اطاعت، نساء/59. 126

نظر زمخشری:3

نکات تفسیری آیه اطاعت.. 3

اول: شأن نزول آیه اطاعت.. 3

دوم: معنایابی واژه «اولی الأمر» از نظر لغت‌نویسان. 3

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر نظرات مفسرین اهل سنت.. 3

نظر طبری در تفسیر جامع البیان فی تفسیر القرآن. 3

نظر رشید رضا در تفسیر المنار3

نظر قرطبی در کتاب الجامع لأحکام القرآن. 3

ب) تبیین آیه از دیدگاه مفسرین شیعه3

نظر شیخ طوسی در تفسیر التبیان. 3

نظر ابوالفتوح رازی در تفسیر روح الجِنان و روض الجَنان. 3

نظر علامه طباطبائی در تفسیر المیزان. 3

نقد نظرات: زمخشری، طبری، رشیدرضا3

نقد و بررسی قول زمخشری در واژه «اولوالأمر»3

اول: تناقض دلالی اخبار3

دوم: نبود امتیاز عصمت در والیان و حاکمان. 3

جمع بندی.. 142

گفتار چهارم: آیه امامت بقره/124. 144

نظر زمخشری:3

معنایابی واژگان آیه امامت.. 146

واژه «ابتلا»3

واژه «امام» در آیه شریفه3

واژه «الظالمین»3

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر نظرات مفسرین اهل سنت.. 3

نظر ابن عاشور در تفسیر التحریر و التنویر. 3

نظر ناصرالدین البیضاوی در تفسیر بیضاوی. 3

ب) تبیین آیه امامت از دیدگاه مفسرین شیعه3

نظر علامه طبرسی در تفسیر مجمع البیان. 3

نظر علامه حویزی در نورالثقلین. 3

نظر علامه طباطبایی در المیزان. 3

جمع بندی.. 159

نتیجه گیری.. 161

منابع و مآخذ:163


خرید و دانلود نقد و بررسی آیات امامت در تفسیر کشاف

افزایش فالوور اینستاگرام