مقایسه و تحلیل مضمون أدعیه مسیحی و أدعیه اسلامی با تأکید بر مزامیر داود و صحیفه سجادیه



مقایسه و تحلیل مضمون أدعیه مسیحی و أدعیه اسلامی با تأکید بر مزامیر داود و صحیفه سجادیه

مقدمه

دعا در ادیان، به ویژه در ادیان ابراهیمی، صرفاً یک خواهش و تمنّای انسانی از خدا به شمار نمی­آید؛ بلکه در حقیقت روایتگر رابطه‌ی انسان و خدا، و نیز شناختی است که این ادیان از خدا ارائه می­دهند. بر این اساس، دعا را باید انعکاس الهیات این ادیان و آموزه­های آنها درباره‌ی رابطه خدا و انسان دانست. در حقیقت، ایمان در ادیان ابراهیمی در عینی­ترین شکل، خود را به صورت دعا آشکار می­کند. از سوی دیگر، دعا بخش عمده­‌ای از رفتار دینی ایمانداران این ادیان است. معمولاً آنها روزانه به انجام نیایش­های خاص دعوت می­شوند و بر رابطه خود با خدا تأکید می­کنند. شاید به همین دلیل است که ادبیات دعایی این ادیان غنی و شایسته‌ی مطالعه است. این ادبیات دعایی پیشتر در متون خاص جمع­آوری شده است. مهمترینِ این منابع در دو دینِ اسلام و مسیحیت، صحیفه سجّادیه و مزامیر داود است.

در سنّت دینی شیعه کتاب صحیفه سجادیه، دعا­های منسوب به امام چهارم شیعیان، حضرت امام زین‌العابدین (علیه السلام) قرار دارد و این کتاب شامل پنجاه و چهار دعا است که یکی از متون دعایی معتبر در اسلام است. در مسیحیت مجموعه‌های دعایی فراوانی به ‌چشم می­خورد که شامل دعا­های عیسی مسیح و مزامیر داود و دعا­های آباء مانند: آگوستین (بخشهایی از کتاب اعترافات آگوستین)، آنسلم و پاپ گری­گوری دوم ،یوحنای زرّین­دهان و... هستند.این دعا­ها، دعا­های روزانه و مشترک مسیحیان را تشکیل می‌دهند.

در این پایان نامه، تلاش شده است با تحلیل مضمون دعا­های مسیحی و اسلامی به تبیین رابطه خدا و انسان پرداخته شود.

1-1. بخش اول: موضوع‌شناسی

1-1-1. تبیین موضوع

موضوع این پایان­نامه عبارت است از: مقایسه و تحلیل مضمون متون دعایی اسلام و مسیحیت با تأکید بر صحیفه سجادیه و مزامیر داوود. در ذیل این موضوع تلاش خواهد شد تا مضامین مهم دعا­ها در صحیفه سجادیه و مزامیر داود استخراج شده و به مضامین و مفاهیم اصلی­تر ارجاع داده شوند و در نهایت مفاهیم در یک شبکه مضمونی گسترده نمایش داده شود. این کار این امکان را به ما خواهد داد تا ضمن مقایسه‌ی دو شبکه مفهومی­ای که به دست آورده­ایم، موضوعات کلیدی و زبان دعایی را در دو دین اسلام و مسیحیت با هم مقایسه کنیم. این کار در حقیقت به آشکار شدن رابطه‌ی خدا و انسان خواهد انجامید. از این رو با توجه به اهمیت موضوع دعا و جایگاه این دو کتاب در متون دعایی مسیحیت و اسلام در این پایان­نامه بر این دو کتاب تأکید می­شود. لذا علاوه بر صحیفه سجادیه و مزامیر داوود بر دیگر متون دعایی مانند: دعای کمیل و دعای ابو­حمزه ثمالی از میان دعاهای مهم در اسلام، و دعای ربّانی، دعای صبح و شب، و برخی دیگر از دعاهای اساسی در مسیحیت، گزینش و بررسی شده است.

1-1-2. اهمیت و ضرورت

یکی از مواردی که اهمیت و ضرورت موضوع را نمایان می­سازد، جایگاه دعا و ارتباط با خدا در زندگی انسان است، به گونه‌ای که دعا و پرستش بخشی جدایی ناپذیر از حیات معنوی فرد با ایمان است و نقشی حیاتی در رشد شخصیت روحانی او دارد. در واقع فردی که وقت کافی به دعا نمی­دهد و در برنامه روزانه­اش زمانی مشخص، به دعا اختصاص نمی­دهد، نمی­تواند زندگی پیروزمندانه و شخصیت بالغی داشته باشد. پس دعا را می­توان مهمترین بخش زندگی روحانی شخص با ایمان دانست به این معنا که اگر مهمترین هدف آفرینش انسان را ارتباط با خدا بدانیم، دعا فرصتی برای این ارتباط است و به این هدف تحقق می‌بخشد.[1] دعا اختصاص به بخش خاصی از زندگی ما ندارد از آنجا که رابطه­ای دوستانه با خداست و این رابطه در همه ابعاد زندگی ما انسان­ها جریان دارد و بر همه آنچه انجام دادیم و می‌دهیم، تاثیر گذار است.[2]

از سوی دیگر انسان­ها به مثابه بخشی از خلقت، پیوسته در حال دعا­کردن هستند، به گونه­ای که هیچ لحظه­ای از زندگی، خالی از دعا­کردن نیست؛ و همه حالت­های طبیعی که از قلب تفکیک ناپذیرند، روح دعا هستند. بنابراین هر چه قلب اراده می­کند، دعا است. و اگر تمایلات و آرزو­های قلبی به سمت خدا نَرود، بی تردید به سمتی می­رود که موجب دوری انسان از خدا می­شود.[3] بنابراین دعا موضوعی مهم در ادیان است. پرداختن به دعا در حقیقت، پرداختن به بخشی از الهیات ادیان به شمار می­رود. الهیاتی که خود را در عبارات دعایی آشکار کرده است.

1-2. بخش دوم: مفهوم‌شناسی

1-2-1. دعا

دعا یک فعالیت مذهبی بنیادین است و ماهیت آن ارتباط و گفت­و­گو با خداوند می­باشد. این ارتباط ممکن است کلامی یا غیر­کلامی باشد، لذا دعا، ارتباط انسان با امری مقدس یا گفت­و­گویی درونی با خداوند تعریف می‌شود.

دعا در اسلام: دعا از ریشه «دَعَوَ» است و معانی متعددی دارد. ولی معنای اصلی و حقیقی­اش خواندن و صدا کردن است. و در اصطلاح عبارت است از خدا را «خواندن» و به سوی او میل و رغبت پیدا کردن و با او «رابطه بر­قرار کردن» است، خواه این رابطه در قالب «اقرار» باشد یا ستایش یا تحمید و تسبیح و یا در­خواست و یا طلب آمرزش و استغفار.[4]

و ابن­فارس در ذیل کلمه «دعا» می­گوید: "الدّعاء أن تمیل الشیء الیک بصوتٍ و کلامٍ یکون منک، دعا آن است که کسی را با صدا و کلام خود متوجه خود کنی."[5]

و در «تفسیر المیزان» تعریف دعا آمده است: "دعا آن است که از طلب برخیزد و زبان فطرت آن را طلب کند، نه این که زبان هر­طور خواست حرکت کند."[6]

شاید بتوان از مجموع تعریف­های دعا چنین استفاده کرد که بهترین و جامع­ترین آنها همان «طلب» به معنای عام است که شامل تمامی اقسام دعا نیز می­شود.

نتیجه آن شد در رساله حاضر دعا به معنای خواندن و صدا­زدن خداوند و ارتباط با او است. از این رو به هیچ وجه محدود به «حاجت خواهی» نمی­باشد بلکه مطلق خواندن و سخن گفتن با خدا است.

دعا از دیدگاه قرآن و روایات نیز بررسی شده است و آیاتی که به دعا اشاره شده است عبارتند از: (40: 14-60) (7: 55-180) (2: 86) (25: 77) (27: 62) (6: 53) (14: 39).[7]

دعا در مسیحیت: دعا در انگلیسی معادل "prayer" آمده است درسنت مسیحی دعا از گفت و گو و ارتباط با خدا فراتر رفته و به نوعی متحد شدن با او است. از این رو تنها بر درخواست محدود نمی­شود بلکه سپاس، ستایش، اعتراف و... و دیگر جنبه­ها را نیز به همراه دارد در سنت مسیحی هدف نهایی دعا تنها خواستن نیست بلکه تجلیل و ستایش نام خداوند نیز است.

دعا یک بعد از زندگی مسیحیان نیست بلکه همان ماهیت آن است چنانچه تمام زندگی عیسی بیانگر همین ارتباط است.

بر اساس کتاب مقدس دعا تنها یک فعالیتبشری نیست، بلکه یک گفت­و­گوی شخصی با خداوند حیّ و راستین است. دعا از سوی انسان آغاز نمی­شود بلکه خدا آغاز­گر دعا است. خدا در انسان ایجاد انگیزه می­کند تا آنچه را که خوشایند او می­باشد، بخواهد و انجام دهد.(فیلیپیان2:12.13) و او محرک ما برای دعا­کردن است،[8] لذا دعا تنها تسلیم­شدن به ندای الهی است.[9]همان­گونه که عیسی­مسیح فرمود: همه افکار، آرزو­ها و تمایلات ما از قلب­های ما بر می­آیند، دعا به ما کمک می­کند تا قلب­هایمان را به سوی خداوند بگشاییم تا او به واسطه روح­القدس ما را التیام بخشد و تقویت کند. قلب، جایی است که خداوند ما را لمس می­کند. اگر ما با ایمان، امید و محبت زندگی کنیم، قلب محل سکونت خداوند می­شود. به این دلیل است که سکوت برای بسیاری از افراد، قسمتِ لازم و ضروری دعا است. سکوت به ما یک فضای درونی را می­دهد چرا که ما در دعا­هایمان نیاز داریم تا در سکوت و آرامش به اعماق قلب­هایمان دست یابیم و خدا را جستجو کنیم.[10]

یکی از مفاهیم بسیار نزدیک به دعا در مسیحیت «تعمّق» است، چنان­که آموزه­هایاراکاوگریوس در باب دعا، در کلیسای شرق بنیادین شد. برای او، دعا خاموشی عقل و غرق­شدن در خدا با بخش غیر­عقلانی روح است. بنابراین از دیدگاه او دعا، تعمّق است. برای دستیابی به این تعمّق دو راه وجود دارد:

1-رهایی از هوی و هوس­ها و تمایلات درونی.

2- تمرکز در خلقت و بُعد ماهیت الهی.

این امیال مانع از تأمّل می­شوند و ما را از هدف دور می­سازند، چرا که وجود این تصورات نمایانگر وابستگی ما به جهان مادی است، با رهایی از این افکار در مرحله دوم، تمرکز افکار بر روی خدا و غرق­شدن در او است. تصور و ادراک او از دعا بر نظام رهبانی ارتدوکس غالب شد.

چنانچه تعریف تایلور در باب دعا نیز همین نظریه را تأیید می­کند. او دعا را این­گونه تعریف می­کند:

دعا یک فرا­رَوی و صعود از ذهن به سوی خداست. همه شکل­های این صعود: ستایش، اعتراف، سپاسگذاری و درخواست؛ زیر چتر دعا قرار می­گیرند، بنابراین دعا ارتباط روح انسانی با خدا است.

 

[1]. دروس مقدماتی در مورد زندگی مسیحی و اصول اعتقادات(بی‌تا)، ص28.

[2]. Foster (1999).

[3]. Jsvand and neil (2001), p.101,103.

[4] ابن­منظور ( )، ج14، ص257.

[5]. ابن­فارس (1404ق)، ج2، ص279.

[6]. طباطبایی (1417ق)، ج2، ص33، ذیل تفسیر (2: 186).

[7]. مشکینی (1362).

[8]. R. spear (2002), p.29,30.

[9]. yves lacoste (2005), p.1369.

[10]. Foster (1999), p.3.

چکیده‌ج

فهرست مطالب.. ‌د

فصل اول: کلیات... 1

1-1. بخش اول: موضوعشناسی.. 3

1-1-1. تبیین موضوع. 3

1-1-2. اهمیت و ضرورت.. 3

1-2. بخش دوم: مفهوم‌شناسی.. 4

1-2-1. دعا4

1-2-2. دعاهای اساسی مسیحیت.. 6

1-2-3. مزامیر. 8

1-2-4. صحیفه سجادیه. 9

فصل دوم: مفاهیم و مضامین اصلی دعاهای صحیفه سجادیه. 10

2-1. مضمون اول: ستایش... 12

2-1-1. ستایش خداوند. 13

2-1-1-1. ستایش صفات ذات.. 15

2-1-2. ستایش فرشتگان. 18

2-5. مضمون پنجم: سپاسگزاری.. 21

2-9. مضمون نهم: تضرع و انابه. 30

2-11. مضمون یازدهم: اعتراض.... 32

2-12. مضمون دوازدهم: تغزل و عشق‌ورزی.. 34

2-14. مضمون چهاردهم: استعاذه38

فصل سوم: مفاهیم و مضامین اصلی دعاهای مسیحی با تأکید بر مزامیر داوود 41

3-1. دعاهای اساسی در مسیحیت.. 44

3-1-1. دعای ربّانی (دعای خداوند)45

3-1-2. درود بر مریم مقدس... 45

3-1-4. دعای صبح.. 46

3-1-5. دعای شب.. 46

3-1-6. دعای آمرزش... 47

3-1-7. اعتقادنامه رسولان. 49

3-1-8. اعتقادنامه نیقیه. 49

3-1-9. مزامیر. 50

فصل چهارم: مقایسه و جمع‌بندی.. 52

4-1. مقایسه. 53

4-1-1. مقایسه مضامین.. 53

4-1-3. مقایسه مضامین از نظر معنا58

4-4. پیشنهادات.. 64

پی‌نوشت‌ها65

فهرست منابع. 66


خرید و دانلود مقایسه و تحلیل مضمون أدعیه مسیحی و أدعیه اسلامی با تأکید بر مزامیر داود و صحیفه سجادیه

افزایش فالوور اینستاگرام