بررسي بهره‌وري در صنعت نساجي در برنامه چهارم توسعه



چكيده

امروزه توسعه بخش صنعت در هر كشوري با توجه به ساختار و ويژگي­هاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي مربوط به خود از طرق گوناگون دنبال مي­شود. در كشور ايران اهداف توسعه در بخش صنعت در قالب برنامه­هاي توسعه چهارساله دنبال مي­شود. صنعت نساجي به عنوان يكي از زير بخش­هاي صنعت در برنامه چهارم توسعه (88-1384) مطرح است. مسئله اصلی که در این پژوهش مورد بررسی قرار خواهد گرفت بررسی علل عدم دستیابی صنعت نساجی به اهداف تعیین شده خود در برنامه چهارم توسعه است. به منظور ریشه یابی صحیح و واقع بینانه این مسئله و پیشنهاد راه کارهای عملی و مناسب با وضعیت نساجی کشورمان، لازم است ابتدا وضعیت صنعت نساجی در ایران به دقت مورد بررسی قرار گیرد. در این راستا، زمینه های اصلی پژوهش، بررسی وضعیت صنعت نساجی ایران در برنامه چهارم توسعه و علل پدید آورنده آن می باشد. با استناد به آمارهای منتشره توسط مرکز آمار ایران و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور یکی از علل عدم دستیابی صنعت نساجی ایران به اهداف خود در برنامه چهارم توسعه پایین بودن میزان بهره وری در این بخش بوده است. از این رو برای بهره وری از دو علل داخلی و خارجی نام بردیم . نتایج این مطالعه نشان داد که عوامل داخلی در پایین بودن بهره وری در صنعت نساجی ایران مهم تر از عوامل خارجی بوده اند. و سپس در پایان برای بهبود بهره وری راهکارهایی در قالب سیاستگذاری در سطح ملی و دولتی و در سطح صنعت و در داخل بنگاه­های تولیدی ارائه شده است.


فهرست مطالب

عنوان صفحه

فصل اول: كليات.. 1

مقدمه:2

بيان اهميت و ضرورت مسئله:6

سؤالات تحقيق:8

فرضيات تحقيق:8

روش‌شناسي تحقيق:8

قلمرو تحقیق:9

پیشینه تحقیق:9

 

فصل دوم:تعاريف و مفاهيم بهره‌وري.. 19

تاریخچه اصطلاح بهره‌وری.. 20

مفهوم و تعاریف بهره‌وری.. 21

انواع بهره‌وری:25

1ـ بهره‌وري جزئی:26

2ـ بهره‌وری کل عوامل:26

3ـ بهره‌وری كل:27

 

فصل سوم: مبانی نظری.. 34

بهره‌وری در مکاتب اقتصادی:35

1ـ مکتب مرکانتلیسم :35

2ـ مکتب فیزیوکراسی :36

3- مکتب کلاسیک:37

4- مکتب مارژینالیسم:39

5- مکتب سوسیالیسم:42

6- مکتب کینز:43

7- نئولیبرالیسم اقتصادی.. 44

8- بهره وری نیروی کار از دیدگاه اقتصاد خرد:46

عوامل مؤثر بر بهره‌وری:47

الف ـ عوامل داخلي:47

1ـ عوامل سخت افزاري:47

2ـ عوامل نرم‌افزاري:48

1ـ انگيزش:49

2 ـ آموزش:49

3 ـ ارتباط نـيروي كار با مدير:50

4 ـ محيط كار:50

5 ـ روشهاي كار:50

6 ـ مديريت:51

ب ـ عوامل خارجي :52

1 ـ تغييرات ساخـتاري:52

2 ـ منابع طبيعي:52

3 ـ دولت و قوانين حكومتي:53

 

فصل چهارم: بهره‌وری در صنایع نساجی ایران.. 54

تاریخچه صنعت نساجی در ایران:55

تعریف صنعت نساجی:58

اهمیت و جایگاه صنعت نساجی:59

نقش دولت در سیاستگذاری صنعتی و توسعه صنعتی:61

استراتژی توسعه صنعتی کشور در بخش صنایع نساجی و پوشاک:62

الف ـ ارتقای بهره‌وری نیروی کار:63

ب ـ ارتقای بهره‌وری سرمایه:64

1.اصلاح، نوسازی و بازسازی واحدهای موجود:64

2. تسریع در تکمیل طرحهای نیمه‌تمام:64

وضعیت بهره وری در صنعت نساجی کشور به لحاظ شاخص ها و نرخ رشد بهره‌وری بین سال های 1370 تا1387:68

1- بررسی روند بهره‌وری در بخش منسوجات.. 68

1-1- سطح بهره‌وری نیرویکار بخش منسوجات:68

1-2- نرخ رشد بهره وری نیروی کار بخش تولید منسوجات.. 69

1-3- سطح بهره‌وری سرمایه بخش تولید منسوجات:70

1-4- نرخ رشد بهره‌وری سرمایه بخش تولید منسوجات.. 71

1-5- سطح بهره وری کل عوامل تولید بخش تولید منسوجات.. 72

1-6- رشد بهره وری کل عوامل تولید بخش تولید منسوجات.. 73

2- بررسی روند بهره‌وری در بخش پوشاک... 74

2-1- سطح بهره‌وری نیروی کار بخش پوشاک:74

2-2- نرخ رشد بهره‌وری نیروی کار بخش تولید پوشاک:75

2-3 سطح بهره‌وری سرمایه بخش تولید پوشاک:77

2ـ4ـ نرخ رشد بهره‌وری سرمایه بخش تولید پوشاک:78

2-5- سطح بهره‌وری کل عوامل تولید بخش تولید پوشاک:79

2-6- نرخ رشد بهره وری کل عوامل تولید بخش تولید پوشاک:80

3- بررسی روند بهره وری در بخش دباغی و چرم:82

3- 1- سطح بهره وری نیروی کار بخش دباغی و چرم:82

3-2- نرخ رشد بهره وری نیروی کار بخش تولید دباغی و چرم:83

3-3- سطح بهره وری سرمایه بخش تولید دباغی و چرم:84

3-4- نرخ رشد بهره‌وری سرمایه بخش تولید دباغی و چرم:85

3-5- سطح بهره‌وری کل عوامل تولید بخش تولید دباغی و چرم:87

3-6- نرخ رشد بهره‌وری کل عوامل تولید بخش تولید چرم و دباغی:88

متوسط شاخص بهره‌وری نیروی کار در صنعت نساجی:90

متوسط نرخ رشد بهره‌وری نیروی کار در صنعت نساجی:91

متوسط شاخص بهره‌وری سرمایه در صنعت نساجی:92

متوسط نرخ رشد بهره‌وری سرمایه در صنعت نساجی:93

متوسط شاخص بهره‌وری کل عوامل تولید در صنعت نساجی:93

متوسط شاخص بهره‌وری کل عوامل تولید در صنعت نساجی:94

متوسط نرخ رشد بهره‌وری کل عوامل تولید در صنعت نساجی:95

پیامدهای پایین بودن بهره وری در صنعت نساجی ایران در حال حاضر:96

چالشها و عوامل مؤثر بر بهره‌وری صنایع نساجی:101

الف) چالشها و عوامل خارجی مؤثر بر بهره‌وری صنایع نساجی:101

ب) چالشها و عوامل داخلی مؤثر بر بهره‌وری صنایع نساجی:102

الف) چالشها و عوامل خارجی مؤثر بر بهره‌وری صنایع نساجی:102

1- قوانین و مقررات نامناسب:102

1-1- قانون کار:102

1-2- قانون تأمین اجتماعی:104

1-3- قوانین بیمه:105

1-4- قوانین مالیاتی:106

1-5- قانون تجمیع عوارض:106

1-6- قانون تجارت کشور:107

1-7- قوانین پولی و بانکی:107

2- کیفیت نامطلوب و قیمت بالای مواد اولیه:108

3- سیاستهای دولت و عدم وجود برنامه جامع درازمدت برای رشد صنعت نساجی:110

4. بهره بانکی بالا و مشکل نقدینگی:111

5. کمبود اطلاعات:113

ب) چالشها و عوامل داخلی مؤثر بر بهره‌وری صنایع نساجی:114

1. ضعف مدیریت و عدم استفاده مدیران نساجی از تکنیکهای مدرن مدیریتی:114

2. فرسودگی ماشین‌آلات و تکنولوژی فرسوده:117

3. کمبود نیروی کار ماهر و متخصص:119

 

فصل پنجم : نتیجه‌گیری و پیشنهادات.. 120

منابع.. 130

 

 

 

فصل اول: كليات


مقدمه:

مطالعه روند توسعه اقتصادی کشورها نشان می دهد که توسعه و به کار­گیری راهبردهای اثربخش،رمز اصلی توفیق کشورهای تازه توسعه­یافته بوده است. مهم­ترین عامل در این راستا،وجود نظام و سازوکارهایی است که زمینه و امکان تعامل کلیه ذی­نفعان را در تدوین سیاستها و اجرا، کنترل و اصلاح مداوم آنها فراهم می­سازد.اکنون مدتی است که در کشور ما نیز،اهمیت و ضرورت تدوین استراتژی­های توسعه، به طور عام و توسعه اقتصادی، به طور خاص احساس شده است. در این راستا باید راهبردهای روشن و شفافی را برای هدایت فعالیت­ها و تخصیص منابع محدود کشور در جهت رسیدن به شرایط مطلوب اقتصادی، توسعه داد. در این میان استراتژی توسعه صنعتی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.چرا که صنعت طی چند دهه اخیر همواره به عنوان موتور محرک اقتصاد در بسیاری از کشورهای جهان عمل کرده است.

بالتبع نقش دولت در ارائه راهبردهای روشن و شفاف و البته عملی و هدایت استراتژی توسعه صنعتی کشور بسیار تعیین کننده است. دولت مسئولیت برنامه ریزی، مدیریت و اجرای کلیه امور کشور را بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر عهده دارد. دولت در برگیرنده اکثریت قریب به اتفاق فعالیت های اقتصادی دولتی و امر نظارت و کنترل دیگر بخش­های اقتصادی کشور است. از این رو سیاست­ها و اقدامات دولت، بیشترین تأثیر را بر روند توسعه کشور خواهد داشت. در امر توسعه صنعتی کشور نیز، وضع به همین منوال است و نقش مهم دولت و زیر مجموعه­های آن در توسعه راهبرد­های مؤثر بر فضای کسب و کار صنعتی بر هیچ­کس پوشیده نیست.به­طوری که اصل 47 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران یکی از وظایف دولت را چنین بر­می­شمارد: تهیه و تنظیم لوایح مربوط به امور صنعتی کشور و تدوین مقررات مربوطه( اصل 47 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران) نظام سیاستگذاری کشور باید از این قابلیت برخوردار باشد که سیاست­های صنعتی کشور را طراحی کرده و به طور مستمر بهنگام سازد.

دولت و سیاستهای دولتی می­توانند نقش مؤثر و تعیین کننده­ای در پیشبرد یا عدم پیشبرد اهداف صنعت نساجی ایفا نمایند.

در بسیاری از کشورهای توسعه­یافته، صنایع نساجی نقش تعیین­کننده­ای در رشد و شکوفایی صنعتی داشته­ است. بطوری­که این کشورها بخشی از موفقیت­های خود را ناشی از گسترش این صنعت در مراحل اولیه صنعتی شدن می­دانند. همان­گونه که می­دانیم، انقلاب صنعتی با ماشینی شدن تولیدات منسوجات آغاز شد و صنعت نساجی به دلیل ماهیت و ویژگی­های خاص خود زمینه رشد سایر صنایع را فراهم آورد. کاربر بودن، مرتبط بودن آن با تأمین یکی از نیازهای اساسی انسان و از همه مهم­تر دانش فنی و تکنولوژی ساده برای ماشینی کردن تولید و منسوجات از مهمترین خصوصیات این صنعت می­باشد که سبب رشد اقتصادی و توسعه صنایع با تکنولوژی پیچیده­تر را فراهم آورده است. بررسی تاریخی روند صنعتی شدن کشورهای صنعتی، نشان می­دهد که صنعت نساجی در مرحله اوجگیری صنعتی، نقش پیشرو داشته است. هرچند بعد از ورود به مرحله فراصنعتی سهم این صنعت از مجموع صنایع کاهش یافته است. در این مرحله زمینه برای پیشتازی سایر رشته­های صنعتی نظیر الکترونیک، شیمیایی، ماشین آلات و نظایر آن بوجود می­آید. صنعت نساجی با توجه به ويژگی­هایش می­تواند موتور توسعه صنعتی کشورهای در حال توسعه نیز به شمار آید. هر چه نقش و جایگاه این صنعت در مراحل اولیه صنعتی شدن اقتصاد بیشتر باشد، پیش­زمینه­ها و مقدمات لازم برای ورود به مرحله صنعتی و رسیدن به بلوغ صنعتی بیشتر مهیاست. پس از این مرحله این نوع صنایع جایگاه و موقعیت خود را به عنوان موتور توسعه از دست می­دهند و صنایع پیشرفته­تر و با ارزش افزوده بالاتر این نقش را ایفا خواهند کرد.

در کشور ما نیز این صنعت به عنوان قدیمی­ترین صنعت کشور از جایگاه ویژه­ای برخوردار است، چرا که این صنعت نسبت به صنایع دیگر از توان اشتغالزایی بالایی برخوردار است. خانواده کشاورزی که در مزرعه پنبه کار می­کنند و دامداری که پشم و مو تولید می­نماید و نوغانداری که در به عمل آوردن ابریشم فعال است و تولید کنندگان الیاف مصنوعی تا کارگر و تکنسین و مهندس فعال در کارخانجات پنبه پاک­کنی، پشم­شویی، رنگرزی، ریسندگی، بافندگی، خیاطی، دوزندگی، فروشنده پوشاک و منسوجات همه و همه به نوعی به طور مستقیم و غیر مستقیم از راه این صنعت ارتزاق می­کنند. به عبارتی این صنعت پیوندهای پسین و پیشین زیادی با صنایع دیگر دارد. با اين حال بنا به برخي دلايل صنعت نساجي در كشور نسبت به ساير صنايع از بهره­وري پاييني برخوردار مي­باشد. پايين بودن ميزان بهره­وري در اين بخش به عنوان يكي از مهمترين عوامل در عقب افتادگي اين بخش از صنعت نسبت به ساير صنايع در كشور مي­باشد، به طوري كه حتی بخش­هايي نظير چرم درحال تعطيل شدن است.

این در حالی است که امروزه با کمرنگ شدن مرزهای اقتصادی، رقابت در صحنه جهانی ابعاد گسترده­تری یافته و تلاش برای بهبود بهره­وری بالاتر پایه اصلی این رقابت را تشکیل می­دهد. بهره­وری مفهومی جامع و به معنای کارایی و اثربخشی است. بهره­وری نگرشی واقع­گرایانه به کار و زندگی و فرهنگی است که در آن انسان با فکر و هدفمندی، فعالیت­هایش را با ارزشها و واقعیت­ها منطبق می­سازد تا بهترین نتیجه را در جهت اهداف مادی و معنوی حاصل کند. ارتقای بهره­وری موجب پیشرفت و توسعه گردیده و کشورهای مختلف برای اشاعه نگرش بهره­وری و تعمیم به کارگیری فنون و روشهای اندازه گیری و بهبود بهره­وری، سرمایه­گذاری زیادی انجام می­دهند. به قول پیتر: "در سال­های باقیمانده قرن حاضر و تا سال­های متمادی قرن بعد، بهره­وری تعیین­کننده پیروزی یا شکست در نبرد رقابت است"( ام. پوتي، 1371؛ص20) با اين حال عامل ارتقاي بهره­وري نيز تحت تأثير عوامل بسياري است كه در قالب برنامه­ها و سياست­هاي توسعه در هر كشوري به اجرا گذاشته مي­شود. ميزان دستيابي به اهداف تعيين­شده در برنامه­ها در ابعاد كلان و خرد و در سطح داخلي و خارجي در هر كشوري با توجه به شرايط حاكم درآن تا حد زيادي مي­تواند متفاوت باشد. از اين رو تحليل بهره­وري در ايران هم نيازمند تبيين مجموعه عناصر اثرگذار با توجه به مجموعه شرايط و فضاي سياستگذاري و اجرايي در كشور مي­باشد. مطالعه حاضر به تبيين موضوع بهره­وري در صنعت نساجي، در برنامه چهارم توسعه(88-1384) مي­پردازد. در گام نخست به دنبال شرح مفاهیم، تعاریف، نظریه­ها و دیدگا­ه­ها، اهمیت و ضرورت، ویژگی­ها و انواع بهره­وری و همچنین مجموعه عوامل مؤثر بر بهره­وری، بر اساس آمارها و اسناد موجود در برنامه چهارم توسعه به مقايسه اهداف پيش­بيني شده در برنامه با ميزان دستيابي به اهداف و تشریح وضع موجودِ صنعت نساجی در کشور پرداخته شده است که نتیجه چنین مقایسه­ای مبنای ارزیابی و تحلیل عملكردی برنامه چهارم در صنعت نساجي قرار گرفته است. تحليل نقش و جايگاه بهره­وري در میزان موفقيت برنامه چهارم در بخش صنعت نساجي موضوع بعدي پژوهش است. در پايان ضمن تشريح مجموعه عوامل مؤثر بر ارتقاي بهره­وري و تبيين نقش سياستگذاري در بهبود بهره­وري در صنعت نساجي، راهكارهايي ارائه گرديده است.

 


خرید و دانلود بررسي بهره‌وري در صنعت نساجي  در برنامه چهارم توسعه

افزایش فالوور اینستاگرام