"شاخصه‌هاي ياران مطلوب اميرمؤمنان علي(عليه‌السلام) دركلام حضرت باتأكيد بر نهج‌البلاغه"....



 چكيده:

هدف نهايي همۀ اديان الهي، برپايي حكومت عدل وفضيلت، درجهت ساختن جامعه‌اي نمونه است كه درآن همۀ افراد مستعد وطالب حقيقت، امكان دستيابي به هدايت الهي را دارند ومسير كمال وسعادت براي همگان گشوده است. اميرمؤمنان علي(عليه‌السلام) به عنوان رهبر بزرگ الهي، با گفتار وسيرۀ عملي خود، بهترين الگو را براي چگونگي دستيابي به حيات معنوي و كمال انساني، درجهت سعادت دنيا وآخرت ارائه فرموده‌اند.

آنچه در اين پژوهش، از طريق تحليل محتواي كتاب شريف نهج البلاغه، مورد بررسي قرار گرفته‌است، بيان شاخصه‌هايي است كه اميرالمؤمنين(عليه‌السلام)، آن‌را به‌عنوان ويژگي ياران مطلوب خويش معرّفي فرموده‌اند؛ كه در دوبخش شاخصه‌هاي مبنايي ورفتاري، قابل ارائه است.

در اين پژوهش جهت رعايت اختصار وعمق بخشيدن به مباحث، شاخصه‌هاي مبنايي به عنوان پيش‌فرض براي ياران مطلوب اميرالمؤمنين(عليه‌السلام) درنظر گرفته شده وتنها جهت معرفي آن‌ها، به ذكر عناوين ونقل يك نمونه از كلام حضرت دربارۀ هريك از اين شاخصه‌ها اكتفا شده‌است. امّا به تحليل شاخصه های رفتاري، ذيل 10عنوان به‌قرار زير پرداخته شده‌است:

1ـ بصيرت 2ـ امربه‌معروف ونهي‌ازمنكر 3ـ شناخت ودفع فتنه 4ـ عدالت‌محوري 5ـ شهادت‌طلبي 6 ـ جهاد خالصانه 7ـ معرفت به حق وپيروي ازآن 8ـ شناخت كيفيت رابطه با دنيا 9ـ پايداري 10ـ تقوا.

 كليدواژه‌هاي تحقيق

شاخصه، يارمطلوب، اميرمؤمنان علي(عليه‌السلام)، شاخصه‌هاي مبنايي، شاخصه‌هاي رفتاري.

 فهرست مطالب صفحه

مقدمه. 9

1. فصل اوّل: كليات. 12

1.1. بیان مسئله. 12

1.2. اهميت و ضرورت. 13

1.3. سؤالات تحقيق .. 11

 

1.4. فرضيات تحقيق. 14

1.5. پيشينۀ تحقیق. 15

1.6. مفاهيم تحقيق. 16

1.7. بررسي منابع. 18

1.7.1 . نهج البلاغه. 18

1.7.2 . برخي از شروح نهج البلاغه. 19

1.7.2.2 . شرح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید).. 20

1.7.2.4. شرح نهج‌البلاغه( ابن‌ميثم ).. 21

1.7.2.1 . منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه.. 22

1.7.2.3. في ظلال نهج البلاغه.. 23

1.7.2.5 . بهج الصباغة في شرح نهج البلاغه.. 23

1.7.3 . برخي ازكتب تاريخي. 24

1.7.3.1. وقعة صفين‏25

1.7.3.2. الطبقات الكبري.. 26

1.7.3.3. أنساب الأشراف‏26

1.7.3.4. الأخبار الطوال‏27

1.7.3.5. الغارات.. 28

1.7.3.6. تاريخ يعقوبي.. 29

1.7.3.7. تاريخ طبري.. 30

1.7.3.8. مروج الذهب‏31

1.7.3.9. الجمل.. 32

1.7.3.10. الاستيعاب‏33

1.7.3.11. الكامل في التاريخ‏35

1.7.3.12. اسد الغابة في معرفة الصحابة.. 35

1.7.3.13. الاصابة في تمييز الصحابه‏36

1.7.3.14. منتهی الامال.. 38

1.7.4. برخي از كتب لغت (عربي/ فارسي). 39

1.7.4.1. لسان‌العرب.. 40

1.7.4.2. مجمع البحرین.. 40

1.7.4.3. قاموس قرآن.. 43

1.7.4.4. المفردات فی غریب القرآن.. 39

1.7.4.5. لغت‌نامۀ دهخدا.. 41

1.7.4.6. فرهنگ فارسی عمید.. 42

1.7.5. برخي از كتب روايي. 44

1.7.5.1. من لا یحضره الفقیه.. 45

1.7.5.2. الکافی.. 44

1.7.5.3. بحار الانوار.. 45

1.7.5.4. الغدیر.. 46

2. فصل دوّم: شاخصه‌هاي مبنايي. 49

2.1. معرفت‌شناسي. 49

2.2. اخلاق:. 54

3. فصل سوم: شاخصه‌ها رفتاري. 65

3.1. بصیرت. 66

3.1.1. بصيرت ياران، زير ذره‌بين تاريخ. 81

3.1.2. بي‌بصيرت ياران، زير ذره‌بين تاريخ. 99

3.2. امربه معروف ونهي ازمنكر. 105

3.2.1. ياران مطلوب، نمونۀ آمرين به معروف وناهيان از منكر 117

3.3. شناخت ودفع فتنه. 123

3.3.1. نگاه تاريخ به شناخت ودفع فتنه توسط ياران مطلوب 138

3.3.2. نگاه تاريخ به عدم شناخت ودفع فتنه. 144

3.4. عدالت محوري. 146

3.4.1. عدالت‌محوري ياران مطلوب زير ذرّه‌بين تاريخ. 158

3.4.2. عدم تحمّل عدالت علوي توسّط ياران در نظر تاريخ. 162

3.5. جهاد خالصانه. 166

3.5.1. اخلاص ياران مجاهد، درنگاه تاريخ. 172

3.6. شهادت‌طلبي. 178

3.6.1. شهادت‌طلبي ياران مطلوب درنگاه تاريخ. 183

3.7. معرفت به حق وپيروي از آن. 190

3.7.1. معرفت ياران مطلوب به حق و پیروی ازآن درنگاه تاريخ 205

3.7.2. عدم معرفت ياران به حق در نگاه تاريخ. 210

3.8. شناخت كيفيت رابطه با دنيا. 212

3.8.1. دنياگريزي زاهدانۀ ياران مطلوب، زير ذرّه بين تاريخ 219

3.8.2. دنياطلبي ياران زير ذرّه‌بين تاريخ. 223

3.9. پايداري. 226

3.9.1. پايداري ياران مطلوب در نگاه تاريخ. 231

3.10. تقوا. 237

3.10.1. تقواي ياران مطلوب در نگاه تاريخ. 244

3.10.2. بي‌تقواي ياران در نگاه تاريخ. 248

4. فصل چهارم: نتيجه‌گيري و پيشنهادات تحقيق. 251

فهرست منابع (كتاب‌نامه). 256

منابع فارسي. 257

منابع عربي. 260

سايت‌ها ونرم‌افزارها. 264

الملخص.

Abstract

 مقدمه

اميرمؤمنان علي(عليه‌السلام) به عنوان تنها امامي كه امكان تشكيل حكومت اسلامي را در مدّت كوتاهي داشتند، جهت ساختن جامعه‌اي منطبق بر آرمان‌ها واهداف ديني والهي، به دنبال تأمين مقتضيات آن بودند. تنها راهي كه آرمان حكومت وجامعۀ مطلوب ديني را به حقيقت نزديك مي‌سازد، وجود انسان‌هاي نمونه‌اي است كه اجزاي اين جامعه را تشكيل مي‌دهند.

در نگاه اميرالمؤمنين(عليه‌السلام)، اين افراد كه در پژوهش حاضر از آن‌ها به ‌عنوان ياران مطلوب اميرمؤمنان علي(عليه‌السلام) ياد شده است، داراي ويژگي‌ها وشاخصه‌هايي هستند كه آن‌ها را موردتأييد حضرت امير(عليه‌السلام) قرار داده است.

دراين پايان‌نامه، با بررسي كتاب شريف نهج البلاغه، به عنوان ميراث عظيم ماندگار آن حضرت، شاخصه‌هاي فراواني براي ياران مطلوب اميرالمؤمنين(عليه‌السلام) جمع‌آوري شده وسپس اين شاخصه‌ها، در دو بخش كلّي شاخصه‌هاي مبنايي ورفتاري، دسته‌بندي وتقسيم گرديده است.

شاخصه‌ها مبنايي كه بالغ بر50 عنوان مي‌باشد، در دو بخش اصلي اخلاق و معرفت‌شناسي، وشاخصه‌هاي رفتاري، در10 عنوان مهم مورد بررسي قرارگرفت. براي تحليل وشرح هريك از اين عناوين، روند منظّمي، در سه بخش آغاز گرديد:

1ـ استخراج عبارات مربوط به هريك از عناوين شاخصه‌ها، از كتاب نهج البلاغه ودسته‌بندي آن‌ها جهت دستيابي به ديدگاه اميرالمؤمنين(عليه‌السلام)، دربارۀ هريك از عناوين وترجمۀ عبارت برمبناي ترجمۀ سيدجعفر شهيدي.

2ـ پس از درج عبارات نهج البلاغه، ذيل هر عنوان، با استفاده از شروح معتبر نهج البلاغه، كتب روايي، كتب لغت و منابع معتبر ديگر كه هريك به‌نوعي عنوان موردنظر را تبيين مي‌نمايند، به شرح وتفسير عبارات پرداخته شد.

3ـ بررسي كامل ودقيق متون معتبر تاريخي، براي دستيابي به نمونه‌اي از اسامي ياران اميرمؤمنان علي(عليه‌السلام) كه هريك به نوعي مورد تأييد ويا عدم تأييد حضرت بوده‌اند.تا با بررسي عملكرد ياران مطلوب، جهت نشان دادن امكان دستيابي به هريك از شاخصه‌ها، به‌عنوان الگو ونمونه‌اي قابل عرضه، به‌دست آيد و شرح حال اين افراد، الگويي براي رهپويان راه حقيقت قرار گيرد.

پس از تكميل مراحل سه‌گانۀ فوق، حجم فراوان مطالب سبب شد تا قسمت زيادي از آن‌ها از روند كارپژوهش خارج شود وجهت ايجاداختصار ونيز عمق مباحث مطرح‌شده در پايان‌نامه، تنها به بررسي شاخصه‌هاي رفتاري ياران مطلوب اميرالمؤمنين(عليه‌السلام) پرداخته شود كه در10 عنوان ارايه گرديد:

بصيرت، امربه معروف ونهي از منكر، شناخت ودفع فتنه، عدالت‌محوري، شهادت‌طلبي، جهاد خالصانه، معرفت به حق وپيروي از آن، شناخت كيفيت رابطه با دنيا، پايداري و تقوا.

براي شاخصه‌هاي مبنايي براي ياران مطلوب حضرت امير(عليه‌السلام) نيز، تنها به ذكرعناوين آنها ونيز درج يك نمونه از كلام اميرالمؤمنين(عليه‌السلام)، ذيل هر عنوان اكتفا شد.

لازم به ذكر است دربخش كليات پايان‌نامه (فصل اوّل)، عنواني با نام "معرفي منابع" آمده است كه درآن برخي از منابعي كه در اين پايان نامه بيشتر مورد ارجاع قرار گرفته‌اند، معرّفي شده است. اين بخش، در چهار قسمت تنظيم شده‌است كه به ترتيب كاربرد آن‌ها در اين تحقيق، عبارتند از، معرّفي:

ـ شروح نهج البلاغه ـ كتب تاريخي ـ كتب روايي ـ كتب لغت.

با اميدبه اينكه اين پژوهش، عرض ارادتي به ساحت مقدّس اميرمؤمنان علي(عليه‌السلام) وچراغ راهي براي پيروان مكتب اهل‌بيت(عليهم‌السلام) باشدكه پيمودن راه سعادت وكسب كمال را هدف خود ساخته‌اند.

 فصل اول: كليات

  1. فصل اوّل: كليات

1.1. بیان مسئله

این تحقیق در پی آن است که ویژگی ها وشاخصه های یاران موردنظر وعنایت امیرمؤمنان علي(علیه‌السلام) را از منظر آن امام هدایت‌گر، احصا وتبیین نماید وبا توجّه به تأكيد اين پژوهش بر كلام اميرالمؤمنين(عليه‌السلام) در نهج‌البلاغه، به بررسي محتوايي شاخصه‌ها از اين كتاب ارزشمند، ونيز شواهد تاريخي آن، از منابع تاريخي معتبر شيعه وسنّي ، پرداخته شده است؛ تا شاخصه های مطلوبیت اصحاب، از دیدگاه مولای متقیان (علیه‌السلام) باتأکید بر نهج البلاغه ارائه شود.

1.2. اهمّيت و ضرورت

از آنجا که امیرمؤمنان علي(علیه السلام)، میزان ومعیار حق، وسیرۀ آن حضرت مبنای تکلیف است وشیعۀ راستین کسی است که ایمان وعمل او مورد تأیید وقبول معصوم (علیه السلام) باشد، بنابراین تبیین شاخصه‌های یاران مطلوب از دیدگاه آن حجت بزرگ الهی، در حقیقت ارائۀ الگوهای برتر رسیدن به کمال برای مشتاقان است.

همچنین با توجه به این که مولای متقیان علي (علیه السلام) تنها امامی است که برای چند سال زعامت جامعه اسلامی را به دست داشت وبه سبب آن که شمار یاران مطلوب آن حضرت، درحدّی نبود که آن وجود مقدّس به پشتوانۀ آنها سیاست های الهی خویش را آن گونه که می خواهد در جامعه اجرا کند، دراین دوران که به لطف الهی نظام ولایت در کشور اسلامی ما برقرار است، نهادینه شدن شاخصه های مورد نظر آن امام همام در میان مردم، ضامن بقای نظام مقدّس جمهوری اسلامی و سعادت ورستگاری امّت ما خواهد بود.

1.3 . سؤالات تحقیق

ـ شاخصه های مبنایی(اعتقادی، فکری، اخلاقی و...) یاران مطلوب از دیدگاه امیرمؤمنان علی (علیه السلام) کدامند؟

ـ شاخصه های رفتاری یاران مطلوب امیر مؤمنان علی(عليه‌السلام) کدام است؟

ـ كداميك از اصحاب اميرالمؤمنين(عليه‌السلام)، شاهدي بر امكان دستيابي به هريك از اين شاخصه‌ها مي‌باشد؟

1.4. فرضيات تحقيق

- یاران مطلوب امیر مؤمنان علی(عليه‌السلام) درمسایل مبنایی، انسان هایی وارسته با ویژگی هایی مانند: حق مداری، ولایت مداری، اطاعت از اوامر الهی ودوری گزیدن از نواهی و... هستند.

- شاخصه های رفتاري یاران مطلوب ازدیدگاه امیرمؤمنان علی (علیه السلام) در اطاعت عملی از رهبر جامعۀ اسلامی و وفاداری به عهد وپیمان با او و... نمود پیدا می کند.

- شاخصه های مطلوبیت تعیین شده از سوی امیرمؤمنان (علیه السلام) با دارابودن شواهد تاريخي، نشان‌دهندۀ اين است كه اين شاخصه‌ها، درهر زمان ومکان قابل دستیابی است.

1.5. پيشينۀ تحقیق

درمورد پیشینه علمی تحقیق باید گفت تاکنون کاری منسجم دربارۀ جمع آوری شاخصه های یاران مطلوب امیرمؤمنان علی(عليه‌السلام) در نهج البلاغه به ویژه با این زاویه دید در مورد این مسئله صورت نگرفته است. با جستجوی گسترده ای که به دنبال یافتن موارد نزدیک به این پایان نامه صورت گرفت، تنها عناوینی که در پی می‌آید بدست آمد.

پایان نامۀ " سیمای انسان کامل درقرآن ونهج البلاغه / طيّبه شفيعيان، دانشگاه باقرالعلوم(ع)" که درفصل سوم آن، کمالات انسانی و درفصل چهارم، ویژگی های انسان کامل بیان شده است که این ویژگی ها مربوط به بحث تکامل مراتب وجود انسانی ورسیدن او به کمال نهایی است وبه بررسی شاخصه هاي یاران مطلوب امیرمؤمنان (عليه‌السلام) نمی‌پردازد.

پایان نامۀ "جامعۀ مطلوب درنهج البلاغه/ سليمان يوسف عليزاده، دانشگاه قرآن وحديث " که در آن برای شناخت شاخصه‌های جامعۀ مطلوب امیرمؤمنان علی(عليه‌السلام) در نهج البلاغه، عوامل سیاسی، فرهنگی واقتصادی جامعه مورد بررسی قرار گرفته است.

پایان نامه " اوصاف پارسایان از نظر قرآن ونهج البلاغه / ليلا صفدري، دانشگاه آزاداسلامی- واحد تهران مرکزی" که محوریت بحث درآن بررسی صفت تقوا در پارسایان است وبه شاخصه های دیگر پرداخته نمی شود.

پایان نامۀ "اخلاق در جنگ/ صديقه فروزنده، دانشگاه قرآن وحديث " که دربخشی از این پایان نامه برای تبیین اخلاق درجنگ، به شایستگی ها وعملکردهای مناسب رزمندگان وفرماندهان پرداخته شده که تنها بررسی برخی از شاخصه های سربازان امام(عليه‌السلام) درزمان جنگ می باشد.

پایان نامه "الگوی جامع مسئولیت پذیری از دیدگاه نهج البلاغه/ فروغ افتخاري، دانشگاه قرآن وحديث " که درفصل سوّم آن ویژگی های انسان مسئولیت پذیر درابعاد گوناگون وشرایط متفاوت وبرهه‌های مختلف تبیین شده است که تاحدودی می تواند مربوط به شاخصه های یاران مطلوب امیر مؤمنان علی(عليه‌السلام) باشد.

مقالۀ "شرایط کارگزاران از دیدگاه نهج البلاغه / علی رضا انصاری" که پس از بررسی ضرورت واهداف حکومت از دیدگاه امام علی(عليه‌السلام)درمقدمۀ این مقاله، دربخش های بعدی به بررسی اوصاف وویژگی هایی پرداخته شده که یک کارگزار ویار حضرت در مباحث مربوط به حکومت باید واجد آن باشد.

 1.6.مفاهيم تحقيق

براي تبيين واژگان ومفاهيمي كه دراين تحقيق به دنبال ارائه وتحليل آن هستيم، لازم است به بررسي معناي آن‌ها بپردازيم.


خرید و دانلود "شاخصه‌هاي ياران مطلوب اميرمؤمنان علي(عليه‌السلام) دركلام حضرت باتأكيد بر نهج‌البلاغه"....

افزایش فالوور اینستاگرام