بررسي جايگاه عقلانيت ارتباطي در گسترش حوزه عمومي از ديد گاه نظريه پردازان مدرن ارتباطات...



فهرست مطالب

عنوان صفحه

فصل اول: کلیات پژوهش1

1-1بیان مساله تحقیق :2

1-2اهمیت موضوع پژوهش:4

3-1 اهداف پژوهش:5

4-1 سوالات پژوهش:6

5-1روش تحقیق :6

6-1 جامعه آماری:7

فصل دوم : پیشینه تحقیق .....8

نزاع ميان عقلانيت‌هاي گوناگون در يونان باستان9

تطور عقلانيت در دوران مسيحي11

رنسانس12

ویژگی های عصر رنسانس14

رنسانس و بازگشت به عقل خودبنياد متافيزيک يوناني14

تبیین آرا و عقاید ارتباطی در رنسانس :16

هگل: عقلانی ، واقعی و واقعی ، عقلانی است19

رنسانس در علوم26

نقش نهضت ترجمه بر رنسانس در علوم27

جامعه قرون وسطی در تحول27

انسانگرایان و فرهنگ28

تقسیم‌بندی رنسانس29

انقلاب‌های فکری عصر رنسانس29

نیکلاس کوپرنیک ستاره شناس لهستانی30

انقلاب فکری گالیله31

انقلاب فکری دکارت32

فصل سوم: مدرنیته و عقلانیت35

مدرنيته36

گونه‌شناسي منتقدان عقلانيت مدرن38

بررسي‌ مفهوم‌ مدرنيته‌ از ديدگاه‌ هابرماس40

مدرن بودن چیست و رهاورد مدرنیته کدام است؟49

عقلانیت ومدرنیته50

روما نیست های آلمانی.............................................................................................................57

اگزیستان سیالیست ها..............................................................................................................57

مارکس و فروید......................................................................................................................58

ديلتاي60

نيچه60

هوسرل61

هايدگر62

نئومارکسيست‌ها يا مکتب فرانکفورت63

مدرنیزاسیون به عنوان عقلانیت63

نگاهی به مفهوم عقلانیت در اندیشه ماکس وبر70

وبر و علم73

ماکس وبر74

وبر و تفکر پست مدرن79

کنت81

پارتو83

دیدگاه میشل فوکو88

آثار و اندیشه ها88

ریشه های نگرش فلسفی فوکو93

جمع بندی شناخت شناسی فوکو94

فصل چهارم: عقلانیت ارتباطی97

عقلانیت98

مفهوم عقلانیت و هنجاری بودن99

عقلانیت ابزاری100

عقلانیت اخلاقی100

عقلانیت انتقادی101

عقلانیت ارتباطی102

ريشه هاي عقلانيت ارتباطي هابرماس102

عقلانیت ارتباطی104

موازین عقلانیَت ارتباطی105

تلخیص آرای هابرماس113

از عقلانيت هدفمند " وبر" تا عقلانيت ارتباطي "هابرماس"118

کنش ارتباطي و کنش راهبردي118

جمع بندي120

هابرماس و فوکو126

حوزه عمومی در اندیشه هابرماس130

افول حوزه عمومی135

کنش ارتباطي135

افول حوزه عمومي136

پست‌مدرن‌ها137

فصل پنجم: نتيجه گيري142

ایرادهایی بر رویكرد هابرماس143

انتقادات بر هابرماس147

رویكرد اپل و نقد او بر هابرماس153

جداول تحلیل ساختار.............................................................................................................154

منابع163

 فصل اول کلیات پژوهش

  1-1بیان مساله تحقیق :

سير مطالعه عقلانيت ارتباطات ريشه در فلاسفه پيشين دارد كه شاخصه هاي اين فلاسفه : ماركس و منتقدين انديشه او در كتب فرانكفورت همچون ماركوزه، هوركهايمر و وبر بودند كه در نهايت به زايش عقلانيت ارتباطي توسط هابرماس انجاميد

طبق نظر هابرماس ارتباط از طریق زبان ضرورتاً مستلزم مطرح كردن ادعای اعتبار مشخصاً حقیقت حقانیت صداقت است كه وضع آن را به هنگام اختلاف نظر، نهایتاً فقط از طریق گفتگو می‌توان حل كرد. هابرماس علاوه بر این معتقد است كه اهل یك زبان، شرایطی را كه چنین گفتگویی در آن نتیجه‌ای واقعاً صحیح به بار می‌آورد كاملاً می‌شناسند و این شرایط را او بر حسب ویژگی‌های «وضعیت» مساوات‌طلبانه [و] «آرمانی گفتار» توضیح داده است. عقلانیت ارتباطی بر این نكته دلالت دارد كه انسان این توانایی را دارد كه در شرایطی نزدیك به این وضعیت آرمانی («گفتمان» در اصطلاح هابرماس) با هدف دستیابی به وفاق، به احتجاج بپردازد.

هابرماسبرمفهومعقلانیتارتباطیتكیهمی‌كندتاایننكتهرابیانداردكهآنچهاَشكالدموكراتیكسازماناجتماعینشانازآندارند،ازاولویت‌هاییصرفدرسنتفرهنگیوسیاسیفراتراست. دردیدگاهاو،کنش-گفتاریرابدوناتخاذموضعدرقبالادعایاعتباریكهپیشمی‌كشد،حتینمی‌توانفهمكرد،واینموضعبهنوبهخودگفتگوییرهاازقیودراتداركمی‌بیندكهوضعاینادعارامشخصمی‌سازد. بنابراین،ترتیباتاجتماعیوسیاسیمانعچنینگفتگوییراازموضعیفارغازهرگونهتعهدارزشخاصمی‌توانبهنقدكشید،چونطبقنظرهابرماسنیلبهتوافق[1]یاهدفیاستكهبرایزبانانسانی،امریذاتیاست. برنامۀفلسفیمشابهیراكارل‌‑اُتواَپلنیزمطرحكردهاست؛اوبرویژگی‌های «استعلایی» احتجاج،بیشترتأكیدمی‌كند.

یورگن هابرماس متفكر برجستۀ نسل دوم مكتب فرانكفورت، مفهوم عقلانیت ارتباطی را بدین منظور مطرح ساخت تا آنچه را كه «نقصان هنجاری» كار متفكران اولیه این سنت می‌انگاشت برطرف كند. این نقصان از جمله، فقدان هرگونه مبنای روشن فلسفی برای نقد جامعۀ مدرن بود.

هابرماس تصریح می‌كند كه شركت‌كنندگان در كنش ارتباطی باید بتوانند اظهارات مطرح شده در جریان گفتگو را از منظر اعتبارشان بنگرند، و باید هم در باب شیوه‌های مناسب حل و فصل موارد اختلاف بر سر ادعای اعتبار و هم در باب شرایطی (كه همواره ضدواقعیت است) كه در آن پیگیری چنین شیوه‌هایی نتیجۀ واقعاً صحیحی به بار می‌آورد شناخت كامل داشته باشند. برای مثال، وقتی كه پی بردن به اعمال فشار پنهانی، وفاقی را كه قبلاً حاصل شده بود بی‌اعتبار می‌سازد، این شناخت بسیج می‌شود.

در سنت فلسفه غرب، مفهوم عقلانیت برای مدتی مدید با قوۀ تأمل و ارایۀ دلیل برای باورها و كنش‌های ناشی از آنها مرتبط بوده است. وانگهی در فلسفه مدرن، غالباً فقط باورهای قادر به هدایت كنش هدف محورند كه نامزد مفهوم عقلانیت قلمداد می‌شوند. در مقابل، هابرماس اظهار می‌دارد كه [آن] نوع كنشی كه محور آن، نیل به توافق در زبان است، قابل تقلیل به كنشی نیست كه محور آن را مداخلۀ موفقیت‌آمیز در دنیای عینی تشكیل می‌دهد. رسیدن به اهداف کنش-گفتاری به جز آنها كه به سبك بیان مربوطند از طریق همكاری ممكن است؛ این امر بستگی به این دارد كه دیگران، ادعاهای متكلم راجع به اعتبار را آزادانه بپذیرند؛ این، چیزی بیش از معلولی است كه بتوان به طور مكانیكی آن را ایجاد كرد. از این رو قوۀ نیل به وفاق از طریق پیش نهادن ادله، شكل متمایزی از عقلانیت را نشان می‌دهد كه «در شیوۀ ارتباط روزمره وجود دارد» و هابرماس بدین لحاظ آن را «عقلانییت ارتباطی» می‌نامد.

هابرماس تعبير حوزه عمومي را در اطلاق به عرصه اي اجتماعي به کار مي برد که در آن افراد از طريق مفاهمه و استدلال مبتني بر تعقل و در شرايطي عاري از هرگونه فشار، زور و در شرايط برابر براي تمام طرف هاي مشارکت کننده مجموعه اي از رفتارها، مواضع و جهت گيري هاي ارزشي و هنجاري را توليد مي کند.

آنچه موجب جلب نظر هابرماس به مقوله حوزه عمومی شده است، اهمیت این مفهوم به عنوان اساس نقد جامعه مبتنی بر اصول دموکراتیک بوده است. حوزه عمومی عرصه ای است که در آن افراد به منظور مشارکت در مباحث باز و علنی گرد هم می آیند. از نظر هابرماس حوزه عمومی به معنی دقیق کلمه عرصه ای است که هیچ حد و حدودی بر فعالیت آن وضع نشده باشد، حوزه عمومی حوزه عقلانی و حقیقت یاب و حقیقت ساز جامعه است.

این حوزه، عرصه فکر، گفت وگو، استدلال و زبان است. شرایط مکالمه باز و آزاد در حوزه عمومی متضمن این اصل است که هیچ فرد یا گروهی نمی تواند در خارج از این حوزه (یعنی در عرصه قدرت) مدعی شناخت بهتر خیر و صلاح جامعه باشد. پاسخ به پرسش هایی از این قبیل که آزادی، عدالت، برابری، عقلانیت و جزء آن چیست تنها در حوزه عمومی هر جامعه ای ممکن است داده شود و مورد پذیرش و باور قرار گیرد.

- در اين مطالعه بیشتر سعی شده است به این سوال مهم پاسخ داده شود گه روند تغييرات جايگاه عقلانيت ارتباطي به چه شکل صورت پذیرفته و همچنین پیدایی تفاوت هاي اصلي ميان فلاسفه مدرنیه در حوزه هاي مختلف ارتباطي پيرامون عقلانيت ارتباط چگونه است؟

در اين پژوهش همچنين خواستار تعيين ديدگاههاي فلاسفه مدرنيته درحوزه عمومي هستيم . و يكي از مهمترين و كاربردي ترين برنامه اين پژوهش را ميخواهيم به تفاوتهاي اصلي و باورهاي هر يك از فلاسفه اين رشته درخصوص عقلانيت ارتباطي درحوزه عمومي بگذاريم.

1-2اهمیت موضوع پژوهش:

در دنياي عقلانيت ، حوزه عمومي بر ميگردد به مباحث مدني و اصلي ترين پارادايم حاكم بر جامعه گفتگوي دو سويه است و براي رسيدن به مولفه هاي تاثير گذار قابل بررسي است كه بايد از جامعه ارتباطي بهره گرفت جامعه اي كه پارادايم حاكم بر گفتمان آنرا دانش، اطلاعات شكل ميدهد و با فربه شدن اطلاعات روابط از سطحي متعالي تر برخوردار ميشود . پس براي رسيدن به جامعه مطلوب بايد جامعه آگاه و عقلاني شكل بگيرد. عقلانيت ارتباطي و يا بهتر فلسفه ارتباطي در حوزه ارتباطات هنوز جايگاه خود را بازنكرده است .

وقتي سير تاريخي ارتباطات را دوره ميكنيم مقوله فلسفه ارتباطات در ايران وجود ندارد و يا كمتر وجود دارد. همانطور كه ماركس معتقد است لازم ميدانم بتوانم با سير تاريخي و قياس نظرات فلاسفه و همچنين چگونگي استفاده اين فلسفه براي تغيير كنش هاي ارتباطي بتوانيم براي تاثير گذاشتن بر كنش هاي ارتباطي سود بجويم نه براي تفسير بلكه با تكيه بر عقلانيت ارتباطي كه حظور آن در جامعه آكادميك بسيار كم رنگ مي باشد.

با توجه به گسترش ارتباطات ديجيتالي و تغيير كنش هاي ارتباطي يكسويه به چند سويه كنش هاي رفتاري دستخوش تغيير مي گردد ، چرايي اين تغيير به ماهيت ارتباطات باز ميگردد قبل از بسط و توسعه ارتباطات ديجيتالي نوعي عقلانيت ابزاري كه كنشي يكسويه و منفعت طلبانه بود درفضاهاي ارتباطي حاكم بوده. با اين ذهنيت بررسي فلسفه ارتباطي عقلاني در چنين ساختاري حائز اهميت است.

3-1 اهداف پژوهش:

- بررسی روند تغييرات سير جايگاه عقلانيت بویژه عقلانیت ارتباطی از نظر هر يك از نطریه پردازان مدرنيته

- سیر تعيين جايگاه عقلانيت در حوزه عمومي نزد نطریه پردازان ارتباطات مدرنيته

- سیر تعيين ديدگاه نظریه پردازان مدرنيته در رابطه با عقلانيت ارتباطي

- بررسی تفاوتهاي نگرشي ميان نطریه پردازان مدرنيته درحوزه هاي مختلف ارتباطات پيرامون عقلانيت ارتباط. 

4-1 سوالات پژوهش:

- آيا روند تغييرات جايگاه عقلانيت ارتباطي در گسترش حوزه عمومي از نظر هر يك از فلاسفه متفاوت مي باشد.؟

- آيا فلاسفه ارتباطي براي عقلانيت در حوزه عمومي جايگاهي قائل شده اند؟

- در ديدگاه فلاسفه مدرنيته مسئله عقلانيت به چه شكل مطرح شده است.؟

- تفاوت هاي اصلي ميان فلاسفه مدرنیه در حوزه هاي مختلف ارتباطي پيرامون عقلانيت ارتباط كدام ها هستند؟

5-1روش تحقیق :

در پژوهش حاضر، روش تحقیق ، در واقع در شباهتهای ساختاری در نظامهای مختلف فلسفی و بتبع آن مقوله ارتباطات در جوامع بشری است .

 

[1] (Verständigung) « telos»


خرید و دانلود بررسي جايگاه عقلانيت ارتباطي در گسترش حوزه عمومي از ديد گاه  نظريه پردازان مدرن ارتباطات...

افزایش فالوور اینستاگرام