بررسی وضعیت پایبندی به هویت فرهنگی اعضای شبکه اجتماعی فیس بوک با مطالعه موردی دانشجویان مقطع کارشناسی رشته های علوم انسانی دانشگاه تهران...



 1-1-بیان مسئله:

ارتباطات پایه و اساس تشکیلو تداوم فرهنگ ها است.در زمانهای دور، انسانها از طریق برقراری ارتباط با یکدیگر به تبادل افکار و اندیشه های خود اقدام کرده و بدین ترتیب پایه های فرهنگ و تمدن جوامع بشری را ایجاد کردند. ارتباطبه عنواننخستیننیازهرنظامدرهرسطحی،بنابراتفاق نظرعلمايارتباطاتیکفرایندوبه قول وبر شکلخاصیازکنشمتقابلاجتماعیاست که قوامبخشهویتمحسوبمیشود. نظام اجتماعي ساخت خود را با توجه به عناصر موجود ساخت دهنده در پيرامون خود سامان مي دهد يكي از اين عناصر ساخت دهنده وسايل ارتباط جمعي است. وسايل ارتباط جمعي در زندگي اجتماعي امروزيان به قدري مهم است كه فرايند جامعه پذيري، فرهنگ پذيري و فرهنگ يابي تحت نظارت آنها شكل مي گيرد و بر اين مبنا شخصيت اساسي افراد جامعه بارور گرديده و سامان مي يابد. نقش رسانه ها در دنیای امروز موضوعی است که مورد توجه خاص جامعه شناسان و روانشناسان اجتماعی واقع شده است. رسانه ها در زندگی روزمره ما نفوذ می کنند و محیطی را بوجود می آورند که در آن هویت ها شکل می گیرد. ورود هر کدام از رسانه ها به نوبه ی خود تاثیرات متفاوت و گوناگونی را بر احساسات، ارزشها، باورها، تفکر و... دارد؛ از جمله نكاتي كه در اين فرایند مورد دقت قرار مي گيرد توجه به امر هويت است.

هویت از جمله مفاهیمی است که دانشمندان زیادی از علوم سیاسی، فلسفه، جامعه شناسی و روانشناسی به ذکر تعاریف گسترده و متنوعی از آن پرداخته اند؛ تعاریف ارائه شده از سوی دانشمندان رشته های مختلف را می توان در دو دسته جای داد: نخست آن دسته از اندیشمندانی که هویت را پدیده ای سیال و نسبی دانسته و دیگر آن اندیشمندانی که هویت را ثابت دانسته اند. در جوامع سنتی، هویت بیشتر متاثر از عوامل انتسابی، از پیش مشخص شده و ثابت است، انسانها شبیه به یکدیگرند و انسجام بیشتری در ابعاد مختلف هویت وجود دارد. اما در جوامع مدرن منابع هویت یابی متعدد و بیشتر اکتسابی است، زیرا انسانها در گروه ها و قشرهای اجتماعی متعددی عضو هستند.

در مورد بحث نسبی بودن هویت، یکی از متفکرانی که کار شایسته ای کرده و توانسته است تا حدی این بحثها را در حوزه فکر اسلامی مطرح کند، توشیهیکو ایزوتسو است او در تعریف هویت می گوید: هویت نسبتی است که انسان بین شبکه معنای ذهن خود و شبکه روابط اجتماعی برقرار می کند و براین عقیده است که هویت هیچگاه امر ثابتی نیستو به لحاظ مکانی و زمانی سیلان دارد.

مطابق فرهنگ عامه(مردم شناختی) در جوامع سنتی، هویت هر شخص مقوله ای ثابت، از پیش تعیین شده و عاری از تناقض فرض می شد. هویت در این جوامع مبین تجلی و تحقق کار ویژه ها و نقش های اجتماعی- فرهنگی از پیش تعیین شده ای بود و تبلور آرمان ها، خواست ها، انگیزه ها و اهداف نظام سنتی متشکل از اسطوره های بود که جهت گیری ها و ضمانت های دینی لازم را برای جایگاه فرد در جهان فراهم می کرد.

از جمله اندیشمندانی که هویت را برحسب مراحل گذار تاریخی به سه دوره هویت پیش مدرن، مدرن و پست مدرن تقسیم بندی کرده است می توان به داگلاس کلنر(1996) اشاره کرد که او هویت را در مرحله اول یعنی هویت پیش مدرن دارای جوهری ثابت و ایستا دانسته که هیچ عامل اجتماعی، فرهنگی و... در آن تاثیری نخواهد داشت؛ در مرحله دوم یعنی هویت مدرن او شکل گیری هویت را در رابطه با دیگران و در اثر تعامل میان خود و جامعه می داند و معنا ساز بودن هویت را دلیل برساختگی بودن آن می داند که ساخته شرایط اجتماعی انسانهاست و در نهایت به هویت پست مدرن اشاره می کند که در پست مدرنیسم بر هویت غیرذاتی، تاریخی و سیال انسان و پراکندگی و تجزیه فرد تاکید می شود.

هویت در رویکرد مدرن؛ به وسیله عوامل از قبل موجود، طبیعی، روانی واجتماعی صورت می گیرد و در این رویکرد بر دو دسته از نظریات تاکید می شود: اول نظریه های جامعه شناسانی که در آنها هویت، ساخته و پرداخته زمان و مکان است مانند دیدگاه های تعامل گرایان نمادین وآنتونی گیدنز و دوم نظریه های شناخت اجتماعی(روانشناسان اجتماعی) با تاکید بر فرایندهای روانی. در رویکرد پسامدرن بر این باورند که شکل گیری و تعریف هویت به دور از دخالت هرگونه عامل از قبل موجود صورت گیرد؛ نظریه گفتمانی که عمدتا متاثر از ادبیات، زبان شناسی و معناشناسی است در این رویکرد قرار می گیرد.

هويت داراي ابعادگوناگوني چون هويت تاريخي، سياسي، ملي، اجتماعي، قومي، ديني، خودي و فرهنگي است. هویتفرهنگیاحساستعلقوهمبستگیبهجامعهو فرهنگآناست و نیز بخشیازمفهومخوداستکهازدانشواحساسدربارهيتعلق فرد بهگروهخاصفرهنگیاست و آن درایتی از خویشتن است که مشتق ازعضویت (چه رسمی و چه غیررسمی) در یک گروه اجتماعی بر مبناي انتقال و پرورش دانش، باورها، ارزش ها، نگرش ها، سنت ها و شیوه هاي زندگی معین مشترکی بین اعضاست، بهگونهايکهدررفتاراعضاءتأثیر می گذارد ودر مقابلهنجارهاوارزشهايجامعه،احساستعهدو تکلیفکندودرامورمختلفآن مشارکتجوید، انتظاراتجامعهراازخودپاسخدهدودر مواقعبحرانیسرنوشتجامعهوغلبهبربحرانبراياو مهمباشد(هال و همکاران، 1996).

هویتفرهنگیحاکی ازموجودیتمعنويجامعهوپویاییآناست و بیهویتی،ایستاییجامعهاست،هر جامعه ای معمولادرهمهجاوهمهوقتبراصالتفرهنگیخودتأکیدمیکند و می کوشدکهباقدرتوغرورمشخصههاياینهویترازندهنگهداردوازآندفاع کند.از مهمترین مولفه های هویت فرهنگی می توان به: مذهب، زبان، ارزش های فرهنگی، علاقه به برپایی رسوم سنتی، احساس تعلق و افتخار به میراث فرهنگی اشاره کرد.

امروزه انقلاباجتماعیارتباطاتعلاوهبرافزایشرسانههايارتباطجمعی و فناوری های نوین ارتباطی،تحولنمادهاوباورهارانیزبه ارمغانداشتهاست و بیش از پیش ارتباطاتِ انسانی و اجتماعی متکی به فضای مجازی شده است که در آن حس از امکانات رهایی بخش وجود دارد و شبکه های رقمی چیزی ساخته اند که کمتر از محیطِ اجتماعی نوینی نیست(رابینز و بستر،338:1384). منظور ازحسِ رهایی در این فضا، ابعادِ زمانی و مکانی است که دگرگون شده و یا از بین رفته اند. محدودیتی برای کاربران وجود ندارد و همین طور محیطِ اجتماعی نوین مربوط به نوعی از ارتباطات می شود که قاعده های ارتباطی فضای طبیعی یا واقعی در آن کم رنگ و یا متحول می شوند. از سوی دیگر فرهنگ مجازی را در چارچوب حلقه های پیوند نوین فناوری- فضا قرار داده است که وجه مشخصه ی آن فرهنگ صمیمانه و باز ترکیبی و سازنده ی تجمع های ارتباطی است(رابینز و بستر،338:1384). بدین صورت مشخص می شود، فضای مجازی که به وسیله اینترنت در گونه های شبکه های اجتماعی، سایت و وبلاگ ها واقعیت های فضای طبیعی را بازسازی نموده و هر کدام به عنوان یک رسانه ضمن ایجاد ارتباطِ موثر، منعکس کننده واقعیت و رویداد ها در جامعه نیز به شمار می آید، واقعیت های که در سیاست، فرهنگ و عقایدِ مردم وجود دارند و بطور روزمره ممکن است در زندگی اجتماعی انسانها بروز و ظهور کنند، درحال حاضر بیش از دیگر رسانه ها در فضای مجازی و در قالب سایت و شبکه های اجتماعی متجلی و منعکس می شوند. البته، با این تفاوت که این نوع ارتباط و انتقالِ پیام هاگفتمانی را شکل می دهند که در محیط صمیمانه صورت می پذیرند و در این فضا هیچ شخص، گروه یا جماعتی نمی‌تواند اراده خود را بر دیگران تحمیل کند. هر فرد یا جماعتی می‌تواند، بخشی از این فضا را در اختیار بگیرد و به نشر آرا و عقاید خود بپردازد.

یکی از انواع فناوریهای ارتباطی نوین شبکه های اجتماعی مجازی به خصوص شبکه اجتماعی فیس بوک است. شبکه های اجتماعی، امروزه به یکی از ارکان جدایی ناپذیر زندگی ما- حداقل در بعد مجازی آن تبدیل شده اند که دارای کارکردهای گوناگونی مثل سرگرمی، آموزشی، اطلاع رسانی، شرح حال شخصی، حفظ روابط خانوادگی و دوستانه و... و تصور دنیای وب بدون حضور پررنگ این پدیده همه گیر،تقریبا غیرممکن است. شبکه اجتماعی نوعی ساختار اجتماعی محسوب می شود که از گره های متعددی تشکیل شده که این گره ها می توانند افراد حقیقی یا سازمان ها باشند. از مهمترین شبکه های اجتماعی می توان به اورکات، مای اسپیس و فیس بوک اشاره کرد. در آماری که در اکتبر 2012 اعلام شده کاربران فیس بوک به حدود یک میلیارد نفر رسیده که به گفته نایب رییس مجلس شورای اسلامی و به رغم محدودیت های که برای دسترسی به فیس بوک بزرگترین شبکه اجتماعی موجود تحمیل می شود بیش از دو میلیون ایرانی عضو این شبکه اجتماعی هستند (شریف پور،76:1391).

فضای شبکه اجتماعی فیس بوک مشتمل بر فرهنگ و دانشی است که میان کاربران آن ایجاد می‌شود و نیز منتقل کننده میلیون ها پیام است،پیام های که بر ارزشها، نگرش ها و هویت فرهنگی کاربران آن در سطح خرد و کلان تاثیر می گذارددر این شبکه هر کاربر صفحه ای مختص خود دارد که در آن به معرفی خود پرداخته است. در واقع، این صفحه نشانگر هویت شخصی و فرهنگی اوست. این ارتباطات نه تنها روابط اجتماعی را می سازد، بلکه فضایی است که در آن روابط اجتماعی و فرهنگی رخ می‌دهد. موسیقی، زبان مشترک، ملیت مشترک، دین مشترک که همه اینها از شاخص های هویت فرهنگی هستند را در فضای مجازی دور هم جمع می کند. به نظر می رسد؛ تغییراتی که سبب بروز روابط جدید اجتماعی و فرهنگی می شود، ضمن ایجاد و حفظِ هنجار های خاص فضای مجازی ارزشها و انگیزه های مشترک و مورد توافق مردم را نیز داراست چیزی که کوین رابیز و فرانک وبستر در کتاب عصر فرهنگ فناورانه از آن بنام ((محیط معرفتی)) یاد می کند که در آن رابطه های نوین بطور مستقیم تبدیل به گرایش ها و ارزشهای اجتماعی شده است.

فیس بوک یکیازرسانههايبسیارتأثیرگذاردرعصرحاضراستکههمانندسایررسانههاووسایلارتباطی،اساساًمحصولغرببودهودرطولچندسالاخیروارد کشورشدهاست که در فضای آن فرهنگ های متنوعی وجود دارداماآیااینرسانهصرفاًدارايماهیتغربیاست؟آیافرهنگهاوجوامعبهتبعاصولوارزشهايخاصخودازآناستفادهمیکنند؟ آیا تقابل و رویاروی حاکم در فضای فیس بوک به یک نوع استعمار یا استیلای فرهنگی توسط فرهنگ دیگری و محو ارزشها و هنجارهای سنتی و خرده فرهنگ ها توسط فضای حاکم بر این فناوری ارتباطی نوین منجر می شود و یا اینکه در نتیجه آزادی حاکم و نیز تضاد و تقابل صورت گرفته در این فضا هویت فرهنگی اعضا برساخته می شود و تجلی قویتری پیدا میکند و اعضا به بروز و نشان دادن مشخصه های هویت فرهنگی خود علاقمند می شود که از این جمله تفسیر دیگری که می توان کرد این است که به فیس بوک به عنوان یک عامل فرصت ساز یا تهدید کننده برای هویت فرهنگی نگاه کرد.

فیس بوک به عنوان یک نماد ارتباطیکه دستاورد تغییر و تحول در فضای مجازی است؛ طبیعتا در طول زمان متاثر از تغییراتی خواهد شد که اقتضای فناوری های نوین است حال؛ با توجه به اینکه کاربران فیس بوک به ویژه دانشجویان با داشتن یک سری مشخصه های هویتی سنتی که از خانواده و جامعه خود اکتساب کرده اند با ورود به محیط دانشگاه و نیز با عضویت در فیس بوک و متاثر از روند موسوم به جهانی شدن بعنوان گروهی تاثیر پذیر و تاثیرگذار محسوب گردیده که از فرهنگ ها و خرده فرهنگ های گوناگون و متنوعی هستند که با تمام مشخصه های فرهنگی خود از بین المللی، ملی، قومی و مذهبی گرفته تا مولفه های شخصیتی و خانوادگی پا در دنیای پرزرق و برق مجازی می گذارند، خواسته و ناخواسته در کوتاه ترین زمان با گستره بسیار وسیعی از انسانها با اقوام، ملیت ها، مذاهب، شخصیت ها و عقاید متفاوت و متناقض مواجه هستند و به نوعی شاهد تنوع فرهنگی زیادی درفضای این شبکه هستیم ، وضعیت هویت در یک فضای متغیر چگونه خواهد بود؟ آنچه که در بررسی این موضوع شایان توجه است وجود تناقض بین تنوع فرهنگی موجود در فیس بوک و فلسفه وجودی تشکیل شبکه های اجتماعی در قالب شبکه جهانی اینترنت است که یک نوع یکسان سازی فرهنگی در قالب دهکده جهانی را دنبال می کند و از طرفی لزوم توجه به هویت جوانان که به تعبیری در حال گذار از تغییر و دگرگونی به سمت ثبیت شدن است را می طلبد.

بنا به نظرکاستلزکه؛ شبکه ای شدن و از میان رفتن نظام های سنتی را باعث رشد بنیادگرایی می داند می توان اینگونه تفسیر کرد که با کم رنگ شدن نظارت ها و پیوستن افراد به جمع کاربران رسانه های نوین میزان آزادی بیان تا آنجا گسترش می یابد که ممکن است ساختارهای سنتی، ارزشها و هنجارها زیر سوال بروند و به نوعی با یک هویت شبکه ای(مجازی) روبرو هستیم با وجود این نظرات هویت فرهنگی در این فضا دارای چه تعریفی است، وضعیت باورها، ارزشها و اعتقادات گوناگون وقتی در این فضا که خود دستخوش تغییر است چگونه است و وقتی که کاربران با این تناقض ها و گوناگونی ارزشها و باورها روبرویند نسبت و رابطه هویت و فرهنگ در این فضا، تعریفی که این دو با هم در فضای مجازی پیدا می کنند و توجه به اینکه کاربرانی که در فیس بوک به تعامل و ارتباط می پردازند، آیا هویت فرهنگی خود را بروز می دهند یا آن را ترک می گویند و اینکه وقتی کاربر در فیس بوک قرار می گیرد با توجه به باورها و ارزشهای که دارد به تناسب فضا و فرهنگ حاکم بر فیس بوک با آن همخوان می شود، یا اینکه باورها، ارزشها و اعتقادات خود را بنا بر خاصیت، ساختار و کارکرد این فضا تغییر، نقد یا اینکه آنها دوباره برساخته و محکمتر می شود.

اما با توجه به تعاریف و نکاتی که پیشتر به آن پرداخته شد؛ آن دسته از اندیشمندانی که هویت را پدیده ای سیال و نسبی دانسته اند به این نکته نپرداخته اند که با توجه به اینکه هویت افراد ازفرهنگ و همچنین هنجارها، ارزشها و باورهای افراد نیز از هویت آنها نشات می گیرد، چگونه می توان یک امر متغیر را اندازه گرفت. بنابراین تعریفی که در این پژوهش می توان به آن اتکا کرد این است که هویت فنومنی ثابتاست که در گذر زمان و در بخش اجتماعی با توجه به تغییراتی که در آن رخ می دهد پدیده ای تاثیرپذیر از تغییرات اجتماعی و فناوری های نوین ارتباطی است و با توجه به نسبت میان فرهنگ و هویت، که یکی از ویژگی های فرهنگ که ثابت ولی متغیر است که منظور از این تغییرات، تغییراتی آرام و تدریجی درگذر زمان است، هویت نیز به همین ترتیب در طول زمان و با توجه به مکانهای گوناگون و به خصوص در ارتباط با فضای شبکه های اجتماعی مجازی که دارای ویژگی برتر لامکان و لازمان بودن هستند تغییر و تاثیر می پذیرد و دارای خاصیتی،انعطاف پذیر، تجمعی و به روز است. با توجه به اینکه افراد در فضای مجازی بدلیل فقدان ارتباط چهره ای می توانند بازنمایی متفاوتی از خود داشته باشند و از هویت های جعلی، بی نام و نشان و برخی دیگر از چند هویت که گاه حتی بسیار متناقض اند در یک شبکه اجتماعی استفاده کنند؛ به نظر می رسد که هویت در فضای شبکه های اجتماعی به سمت واقعی تر شدن پیش می رود و دلیل این ادعا این است که تقریبا هیچ کس مایل نیست فرد ناشناسی را درفضای فیس بوک به لیست دوستان خود اضافه کند و نیز اینکه افرادی که با هویت جعلی ورود می کنند در نهایت هویت واقعی خود را با توجه به اظهار نظرهای گوناگون در این فضا آشکار می کنند و یا اینکه امکان تشخیص هویت این افراد در طول زمان برای کاربران فراهم می شود.

2-1- طرح و تحدید موضوع

با توجه به اینکه موضوع اصلی این تحقیق، بررسی وضعیت پایبندی به هویت فرهنگی اعضای شبکه اجتماعی فیس بوک است و از آنجا که علاوه بر سه عامل اصلی، کمبود زمان، بودجه و منابع انسانی (پرسنل) و همچنین گستردگی جامعه آماری ( دانشجویان) و نیز دسترسی سخت به این شبکه بدلیل فیلتر بودن آن در امر پژوهش دخیل هستند، محقق را برآن داشت تا ازمیان دانشجویان کل کشور تنها به بررسی دانشجویان مقطع کارشناسی رشته های علوم انسانی دانشگاه تهران بسنده کنم. در نهایت موضوع مورد بررسی را به صورت زیر تحدید نماید:

بررسی وضعیت پایبندی به هویت فرهنگی اعضای شبکه اجتماعی فیس بوک( نمونه مورد مطالعه دانشجویان مقطع کارشناسی رشته های علوم انسانی دانشگاه تهران)

3-1-ضرورت و اهمیت تحقیق

با توجه به اهمیت و ضرورت و نیز گسترش فناوریهای جدید ارتباطی تحت عنوان رسانه های جدید جدید و به خصوص شبکه اجتماعی فیس بوک و نیز عضویت بیش از یک میلیارد نفری افراد جهان در این شبکه که لقب محبوبترین شبکه اجتماعیمجازی را به خود اختصاص داده و نیز محبوبیت این شبکه اجتماعی در میان کاربران ایرانی و به ویژه دانشجویان، بعضی دغدغه های جامعه شناختی، روان شناختی و ارتباطی از سوی صاحبنظران مطرح شده است.

طرح این دغدغه ها از سوی صاحبنظران به معنی مخالفت یا انکار بنیادین شبکه های اجتماعی نبوده. اصولا امروزه سرعت تغییرات در دنیای فناوری به قدری زیاد است که ناخودآگاه همه افراد را درگیر خود می کند و پرداختن به منظور نفی یا اثبات این فناوریها نتیجه ای جز اتلاف وقت ندارد در نتیجه، سهم بشریت از این دست پدیده ها، شاید صرفا هماهنگ شدن، بهره برداری از زوایای مثبت و اجتناب از زوایای تاریک و در یک کلام، بهینه سازی است.

شبکه های اجتماعی به طور عام و فیس بوک به طور خاص، به این گروه از پدیده ها تعلق دارند و نقش ما در قبال آنها، نه نفی است ونه اثبات. بلکه باید از این پدیده تاثیرگذار در شروع هزاره سوم، به نحو مناسب استفاده کنیم. حضور و استفاده صحیح و منطقی از تمام امکانات شبکه های اجتماعی به ویژه فیس بوک می تواند تهدیدهای اجتماعی و فردی رسانه ها و شبکه های اجتماعی را به فرصت های بی بدیلی در مقیاس فردی، خانوادگی، حرفه ای و اجتماعی بدل نماید.

کارکردهای شبکه ها و رسانه های اجتماعی در هرجامعه ای متفاوت است. در ایران در حال حاضر اکثر مخاطبین شبکه های اجتماعی، جوانان بین 18تا35 سال هستند که اکثر آنها از تحصیلات عالی برخوردارند، با توجه به عضویت زیاد و روزافزون این قشر آینده ساز و نیز دانشجویان جامعه در فضای شبکه های اجتماعی و به ویژه فیس بوک و نیز با عنایت به اینکه این فضا دارای فرهنگ خاص و متنوعی است و به تبع آن نیز این فرهنگ خاص حاکم بر فضای شبکه اجتماعی فیس بوک در فرایند شکل گیری و تثبیت هویت فرهنگی جوانان در این سنین و با توجه به روند تغییرات در جامعه اثر می گذارد و دلیل انتخاب مقطع کارشناسی این است که دانشجویان در این مقطع با ذهنیتی خالی و با آلودگی ذهنی کمتر به لحاظ سنی به کاربری مشغول می شوند و با مرور زمان و کم کم الگوی ارتباطی- فرهنگی لازم را برای خود شکل می دهند و درنهایت نیز کمبود منابع مطالعاتی در این زمینه، ضرورت پژوهش درباره این موضوع را می رساند.

4-1- اهداف تحقیق

1-بررسی بازتاب هویت فرهنگیبا توجه به نشانه های فرهنگی موجود در فیس بوک

2-آشنایی با تعریف ارزشها و هنجارها در فضای فیس بوک

3-آشنایی با نحوه هویت پذیری در فیس بوک

 5-1- سوالات و فرضیات تحقیق:

1-5-1- سوالات تحقیق

1- با توجه به نشانه های فرهنگی موجود در فیس بوک، هویت چگونه برای دانشجویان شکل می گیرد؟

2- فضای معنایی ارزش ها و هنجارها در فیس بوک چیست؟

3- فیس بوک چه تاثيري بر بروز و برساخته شدن هویت فرهنگي دانشجويان دارد؟

4- فیس بوک چه نوع تغییراتي را براي هویت فرهنگي دانشجويان نهادي كردهاست؟

 

 

2-5-1- فرضیات تحقیق

 

1- به نظر می رسد بین نشانه های فرهنگی (شکل دهنده ی هویت) موجود در فیس بوک و وضعیت تاهل پاسخگویان رابطه وجود دارد.

2- به نظر می رسد بین نشانه های فرهنگی (شکل دهنده ی هویت) موجود در فیس بوک و جنسیت پاسخگویان رابطه وجود دارد.

3- به نظر می رسد بین نشانه های فرهنگی (شکل دهنده ی هویت )موجود در فیس بوک و مدت زمان عضویت پاسخگویان در فیس بوک رابطه وجود دارد.

4- به نظر می رسد بین برساخته شدن هویت فرهنگی دانشجویان در فیس بوک و مدت زمان عضویت ایشان در فیس بوک رابطه وجود دارد.

 

6-1- تعریف نظری برخي مفاهیم

فرهنگ: فرهنگ عبارت است از مجموعه پیچیده ای از علوم، دانش، هنر، افکار و اعتقادات، قوانین و مقررات، آداب و رسوم و سنت ها و به طور خلاصه، کلیه آموخته ها و عادت هایی که انسان در حکم مهمترین عناصر جامعه اخذ می کند.

هویت: اسمعربيوبهمعنايتشخصاست.همينمعنابينمتكلمين مشهوراست(لغتنامهدهخدا(. هویت فرایند پاسخگویی آگاهانه هرفرد به یک دسته سوالات در مورد خودش است؛ از گذشته اش که او چه کسی است، کجا بود، چه بود، چه هست و به چه قبیله، نژاد یا ملت تعلق دارد، منشا ابتدایی و اصلی اش کجاست و در تمدن جهان چه نقشی داشته است(باوند،1377).

هویت فرهنگی: هویتفرهنگیاحساستعلقوهمبستگیبهجامعهوفرهنگآناست. بهگونهايکهدررفتاراعضاءتأثیر گذاردواینرفتاردرمقابلهنجارهاوارزشهايجامعه،احساستعهدوتکلیفکندودرامورمختلفآن مشارکتجوید. انتظاراتجامعهراازخودپاسخدهدودر مواقعبحرانیسرنوشتجامعهوغلبهبربحران براياومهمباشد(علیخانی،201:1383).

 

شبکه اجتماعی: شبکه‏های اجتماعی از گروه‏هایی عموماً فردی یا سازمانی تشکیل شده که از طریق یک یا چند نوع از وابستگی‏ها به هم متصل‏اند و در بستر یک جامعه اطلاعاتی پیچیده، کارکرد مؤثر شبکه همگرا را تصویر می‏کنند و موفقیت و محبوبیت روزافزون آنها به دلیل داشتن رنگ و بوی اجتماعی است.

فيس‏بوك: يك سايت اجتماعي است كه توسط سازنده جوان خود مارك زاكربرگ[1] در چهارم فوريه سال 2004 راه‏اندازي شد. اين سايت هم‏اكنون از نظر تعداد كاربران عضو و نيز از نظر كارشناسان در زمينه سايت‏هاي اجتماعي، برتر از ماي اسپيس و امثال آن و در حقيقت در زمينه كاري خود، سايت شماره 1 جهان محسوب مي‏شود.

 مقدمه

فصل دوم پژوهش حاضر، به بررسی ادبیات نظری پژوهش می‏پردازد. این فصل خود بهچهارگفتار تفکیک شده است. ابتدا درگفتار اول، به طرح مبحث فرهنگ، هویت و هویت فرهنگی و نیز ابعاد مختلف آن پرداخته شده است تا خواننده به یک شناخت اجمالی از مفهوم هویت فرهنگی برسد. در گفتار دوم، مبانی نظری پژوهش مورد بحث قرار گرفته است که مبحث شبكه‏هاي اجتماعي را از زوایای مختلف و با عناوینی همچون:تاریخچه شکل‏گیری و ‏تحول شبكه‏هاي اجتماعي در ‏جهان،ایران و شبكه‏هاي اجتماعي مجازی، آشنایی با رسانه های اجتماعی و شبکه های اجتماعی، ویژگی ها، کارکرد و انواع رسانه های اجتماعی و در نهایت به معرفی فیس بوک پرداخته شده است تا خواننده به ذهنیتی از شبکه های اجتماعی و به ویژه فیس بوک دست پیدا کند.

در گفتارسوم ، به بررسی پژوهش‏های پیشین پیرامون موضوع درخارج از کشور و ایران ‏پرداخته می‏شود. در نهایت، در گفتار چهارم، مبانی و چارچوب نظری پژوهش آورده می‏شود.

 

گفتار اول‏:‏ مبانی نظری پژوهش

1-1-2- فرهنگ

درباره فرهنگ تعاریف متفاوت و گوناگونی آمده است؛ اما می توان به دو تعریف زیر اشاره کرد:

فرهنگ عبارت است از مجموعه پیچیده ای از علوم، دانش، هنر، افکار و اعتقادات، قوانین و مقررات، آداب و رسوم و سنت ها و به طور خلاصه، کلیه آموخته های و عادت هایی که انسان در حکم مهمترین عناصر جامعه اخذ می کند. و در تعریف دیگر، فرهنگ را شیوه زندگی برخاسته از اندیشه(عقل نظری) و نظام ارزشی(عقل عملی) نیز تعریف کرده اند. لذا این فرهنگ چند لایه دارد.

1-لایه اول و عمیق ترین لایه هر فرهنگ، لایه معرفتی یا جهان بینی آن است که از سنخ تفکر، باور و اندیشه است.

2-لایه دوم، لایه ارزشهاست که برآمده از لایه اول است، یعنی الگوهای داوری و قضاوت از خوبی، بدی، زشتی وزیبایی.

3-لایه سوم، الگوهای رفتاری، هنجارها و قالب های رفتاری است. یعنی قالب هایی که در نهادهای گوناگون شکل می گیرند. نهادهایی چون خانواده، مدرسه، آموزش و پرورش، اقتصاد و اوضاع دین و سیاست.

4-لایه چهارم، نمادها هستند که هم کلامی اند و هم غیرکلامی اند؛ به معنای دیگر، هم نوشتاری است و هم زبان گفتاری و حرکات و عادات رفتاری، هنر، موسیقی و طراحی را نیز در بر می گیرد (افروغ، 1382: 84)

پس فرهنگ، لایه ها، سطوح و ابعادی دارد که آرمان ها و اهداف در عمیق ترین لایه آن قرار دارند؛ شناخت انسان از خود و جهان و معرفت او از هستی و تصویری که از آغاز و انجام خود دارد، در مرکز این لایه واقع شده است. این شناخت می تواند هویت دینی، اساطیری، معنوی، دنیوی، توحیدی و یا الحادی داشته باشند. همچنین شناخت مزبور، به لحاظ روش شناختی می تواند و حیانی، شهودی، عقلانی و حسی باشد (پارسانیا، 1385 :8 ).

2-1-2- هویت

هویتیکعنصرمبارزدرافراداست. حالبایدبدانیمعناصرتشکیلدهندههویتچیستوآیااینعناصرذهنیهستندویاداراينمودعینیوخارجی؟همچنینآیاعناصرثابتیهستندمثلسرزمین،دینیااسطورهویامتغیریند. مثلفناوري،وقایعوحوادثتاریخسازو...؟ونیزآیااینعناصراکتسابیهستندنظیرعلوم وفنون،هنرویاموروثیمثلمیراثهايفرهنگیماديومعنوي؟

هویتمیتواندبه وسیلهعواملمختلفیبه وجودبیاید. مثلاًجنگهاوحوادثناگوارکهدریکجامعهرخمیدهد.میتوانددرسرنوشتجامعهونسلهايآیندهآنسرزمیندخیلباشدوفرهنگهاییکهازیکتمدنیاجامعهبهتمدنویاجامعهدیگريواردمیشوند،میتوانندهویتسازباشند.عموماًملتهاییکهدارايفرهنگغالبهستندبااستفادهازقدرتویاغلبهسیاسیسعیدرتحمیلفرهنگخودمی نمایندکهاین راتهاجمفرهنگیمی گویند.فرهنگهايمغلوبعموماًمتعلقبهجوامعضعیفیهستندکهازرشدلازم برخوردارنمیباشند.

هویتیکیازمفاهیمپیچیدهايدرحوزهعلوماجتماعیوروانشناسیاست. هویتنوعیچیستیوکیستیفردرامطرحمیکند.هویتهايمختلفی از جمله؛ هويت تاريخي، سياسي، ملي، اجتماعي، قومي، ديني، خودي و فرهنگيمطرحهستندکهدراینجامنظورازهویتهمانهویت فرهنگی استکهدرحوزههاییازقبیلفرهنگ،اجتماع،سیاستوحتیاقتصادنقشتعیینکنندهايدارد.

  3-1-2- هویت فرهنگی

فرهنگ،بهعنوانشناسنامهیکملتاستوهویتفرهنگی،بهعنوانسندتاریخیتلاشهاوخلاقیتها، افتخاراتودرمجموعفرازوفرودهايافتخارآمیزیاعبرت آموزگذشتهوحالیکملتمحسوبمی شود.حفظهویتفرهنگیهرملتیدرتعاملباسایرفرهنگها،دغدغهوطن دوستانیاستکهازآبشخورآنفرهنگسیرابشده اندوبالالاییآرامبخشوجان نوازماممیهندربسترآنفرهنگرشدوتکاملفکريومعنويپیداکرده اند(سعیديکیا، .(23:1385

آنچهکههرجامعهراازجوامعدیگرتمیزمی دهد،خصوصیاتیاستکهشناسنامهفرهنگیآنجامعهبهحسابمیآید. مجموعهمناسكعام، سنتها،اعياد،اسطورهها،عرفها،شيوههايمعماري، تاریخوگذشتهتاریخی،وطنوسرزمین،نیاکان،باورها،زبان،عقاید،دینواسطورههايمذهبی،حماسهها،هنروادبیات کهن،نژاد،قومیتوسننقومیعناصريهستندکه”هویتفرهنگی“هرجامعهرامیسازند)روح الامینی، 111:1382).

آنتادیوپانسانشناسآفریقایی،درمقالهايدربارههویتفرهنگیمینویسد: هویتفرهنگیهرجامعهبهسهعاملبستگیدارد: تاریخ،زبانوروانشناختی.گرچهاهمیتعواملفوقدرموقعیتهايتاریخیواجتماعی مختلفیکساننیستبااینوجودهرگاهاینعواملبهطورکلیدریکملتیافردوجودنداشتهباشد،هویتفرهنگیآنملتیافردناقصمی شودوتلفیقموزوناینعوامل،یکوضعیتایدهآلاست)پیامیونسکو٥شهریورومهر(.

4-1-2- ابعادهویت فرهنگی:

1-4-1-2- بعداجتماعی: هرشخصازطریقمحیطاجتماعیايکهبهآنتعلقدارد،یابدانرجوعمیکندهویتخودرامیسازد.جوهرهبعداجتماعیهویتفرهنگی،منوطبهبرقراريروابطدوستانهاستوهرچهارتباطاتگستردهترباشندموجبتقویتبعداجتماعیهویتفرهنگی خواهدشد.

2-4-1-2- بعدتاریخی:بعدتاریخیهویتفرهنگی آگاهیمشتركافرادیکجامعهازگذشتهتاریخیواحساسدلبستگیبهآنواحساسهویتتاریخیوهمتاریخپندارياستکهپیونددهندهنسلهايمختلفبهیکدیگراست.

3-4-1-2- بعدجغرافیایی: محیطجغرافیاییوسرزمینیتبلورفیزیکی،عینی،ملموسومشهودهویتفرهنگی بهحسابمیآیدکهضرورتیبسعظیماست.

4-4-1-2- بعددینی: داشتندینومذهبمشترك،پایبنديووفاداريبهآن،اعتقادوتمایلبهمناسکوآئینهايمذهبیفراگیردرروندشکلدهیهویت فرهنگیبسیارمؤثراست.

5-4-1-2- بعدفرهنگی/میراثفرهنگی: مجموعههنجارها،آدابورسومعام ومشتركکهپایداريزیاديدارندازقبیلشیوهمعماري،سنتها،اعیادواسطورههاوعرفوفرهنگمردم،بعدفرهنگیهویتراتشکیلمیدهند.

6-4-1-2- بعدزبانی:زبانوآثارادبینهتنهابهعنوانیکمحصولاجتماعیبلکهابزارووسیلهارتباطاتدرتولیدو بازتولیدفرهنگوهویتاست.

گفتار دوم: مفهوم شبکه های اجتماعی

1-2-2- شکل‏گیری و ‏تحول شبكه‏هاي اجتماعي در ‏جهان

نخستین بار مفهومی با عنوان شبکه‌های اجتماعیاینترنتی با قالب امروزی در سال 1960 اولین بار در دانشگاه ایلی نویز در ایالتمتحده امریکا مطرح شد. پس از آن در 1997 نخستین سایت شبکه اجتماعیاینترنتی بهآدرس SixDegrees.com راه‌اندازی شد. این سایت به کاربرانش اجازه ایجاد پروفایل دادتا آنها بتوانند لیستی از دوستانشان ایجاد کنند. البته این سایت در آن موفق نشد وبعد از سه سال متوقف شد.

بعد از آن، انفجار تجارت در وب سایت‌های اجتماعی درسال 2002 باعث به وجود آمدن شبکه‌های اجتماعی فرنداستر[2]، اورکات[3] و لینکداین[4] شد و باعث شکوفایی قارچ گونه وب سایت‌های شبکه‌هایاجتماعی در اینترنتشد.

در سال 2004، سایت های شبکه اجتماعی فرنداستر با 7میلیون کاربر و مای اسپیس[5] با 2 میلیون کاربر صاحب بیشترین کاربران در این حوزهبودند. در همین سال سایت شبکه اجتماعی فیس بوک[6] توسط مارک زوکربرگ[7] در خوابگاهدانشگاه هارواد راه اندازی شد(منفرد،53:1391).

سال 2006، سال گسترش روز افزون کاربران وبازدیدکنندگان وب سایت‌های شبکه‌های اجتماعی بود. در این سال دسترسی عمومی مردم بهفیس بوک آزاد شد. زیرا در دو سال قبل، این سایت تنها به صورت پایلوت در دانشگاههارواد استفاده می‌شد، همچنین توییتر[8] نیز در این سال پا به عرصه وب سایت هایاجتماعی گذاشت. در ماه آوريل سال 2008، فيس بوك با ايجاد صفحه‌هاي اصلي وب سايت خود به زبان‌هاي مختلف باعث شد كه اين وب سايت 153 درصد رشد داشته باشد.

2-2-2- ایران و شبكه‏هاي اجتماعي مجازی

برای اولین بار نام ایرانی ها در رتبه بندی فناوری های اینترنتی با نام وبلاگ عجین شد. ایرانی توانستند در سالهای 1383و 1384 رتبه چهارم وبلاگ های جهان را بدست آورند. البته به دلایل متعدد این رتبه در سال2009 به جایگاه دهم تنزل پیدا کرد. اگرچه هیچ یک از مراجع رسمی، گزارشی درباره آمار وبلاگ های فارسی منتشر نکرده است، اما با جمع بندی آمار وبلاگ های ثبت شده و وبلاگ های فعال بلاگ سرویس های ایرانی می توان تخمین زد که در سال 1388جمعا حدود 6 میلیون وبلاگ ثبت شده فارسی در فضای اینترنت وجود داشت که از این رقم، 10درصد، یعنی 600 هزار وبلاگ فعال محسوب می شوند. بر این اساس می توان گفت:(( وبلاگستان فارسی یکی از بزرگترین اجتماعات مجازی و شبکه های اجتماعی ایرانیان محسوب می شود)) ( معاونت پژوهش های فرهنگی و اجتماعی، 30:1389).

یکی از شبکه های قدرتمند، سایت اورکات است. مفهوم شبکه های اجتماعی به طور گسترده با حضور اورکات در میان کاربران ایرانی رواج پیدا کرد و در مدت کوتاهی آن قدر سریع رشد کرد که پس از برزیل و آمریکا، ایران سومین کشور حاضر در اورکات شد؛ اما در همان زمان شایعه هایی هم رواج پیدا کرد که درباره عضویت در این انجمن هشدار دادند. می گفتند که گوگل(گرداننده اورکات) از این طریق به اطلاعات شخصی، علائق، دیدگاه ها و ارتباطات خصوصی افراد دست پیدا می کند و ممکن است این کار باعث از بین رفتن امنیت شخصی افراد شود(یزدان پناه،-7:1389 -6 ).

با فیلتر شدن اورکات، گرایش ایرانی ها به شبکه داخلی کلوب دات کام سوق پیدا کرد. این سایت امکاناتی شبیه سایر شبکه های اجتماعی مجازی در اختیار کاربران قرار می دهد(معاونت پژوهش های فرهنگی و اجتماعی،31:1389).

شبکه‌‏ی اجتماعی فیس‌بوکنیز که سال‌ها در ایران فیلتربود در اواسط سال ۱۳۸۷ از فیلتر خارج شد و با استفبال گسترده‏ کاربران در مدتکوتاهی به یکی از پربیننده‌ترین وب‌سایت‌ها در ایران تبدیل شد. رویدادهای پس ازانتخابات ریاست جمهوری سال 1388 و طرح نام فیس‌بوک و چند شبکه‌ی اجتماعی دیگر به‌عنوانمتهمان و تاثیرگذاران اتفاقات سیاسی، فیلتر شدن دوباره‌ی این وب‌سایت را به‌دنبالداشت.

3-2-2- آشنایی با رسانه های اجتماعی و شبکه های اجتماعی

رسانه های اجتماعی، ابزارهای مبتنی بر پیشرفت های فناوری هستند که هدف آن افزایش ارتباطاتافراد و ایجاد فضایی برای تبادل اطلاعات و داده هاست(45: 2009، Altes).

رسانه های اجتماعی، ابزارهای هستند که بر مبنای ایده وب 2 تشکیل شده و قابلیت های را در اختیار کاربران قرار می دهد تا به یکدیگر مرتبط شده و اطلاعاتی را میان خود به اشتراک بگذارند(2010:60Haenlein&Kaplan). ابزارهای مرتبط با رسانه های اجتماعی، روابط اجتمای را حول ابزارهای چندرسانه ای از طریق فناوری و اینترنت متمرکز می سازد(2008:20،Hart).

رسانه های اجتماعی ابزارهای شبکه- محور هستند که باعث ایجاد انقلاب ارتباطاتی شده اند؛ به عبارت بهتر، رسانه های اجتماعی، به فعالیتها، اقدامات و رفتارهایی میان جوامعی از مردم اطلاق می شود که در فضای مجازی گرد هم آمده و اطلاعات، دانش و نظرهای خود را به اشتراک میگذارند و عمدتا از رسانه های متعارف دوری می گزینند.

رسانه های مکالمه ای ابزارهایی مبتنی بر وب هستندکه محتوای تولید شده در قالب کلمات، تصاویر و ویدئوها و صدا را به سادگی منتقل می سازد. بیشتر افراد از رسانه های اجتماعی برای انتقال و اشتراک اطلاعات مربوط به خود استفاده می کنند و می خواهند از تجارب و اقدامات دیگران مطلع شوند. بر اساس یک نظرسنجی اغلب کاربران اینترنت بیش از پنج ساعت را روزانه در رسانه های اجتماعی می گذرانند و 51 درصد آن ها روزانه یک بار به این رسانه ها مراجعه می کنند(976: 2009،wang&kobsa).

استفاده از رسانه های اجتماعی مانند شبکه های اجتماعی، سایت های اشتراک تصاویر ویدئویی، عرصه جهان های مجازی و انجمن های آنلاین قرار ملاقات، نمایش دهنده صنعتی متنوع و با رشد بسیار سریع است. در این صنعت، به طور نوعی، سایت های مختلف در یک زمینه نسبتا خوب تعریف شده با هم رقابت می کنند.

در حالی که این طبقه بندی ها، کاملا از هم متمایزند، اما استفاده از رسانه های اجتماعی در چند ویژگی با هم مشترکند. یکی از مهمترین ویژگی ها این است که بیشتر این سایت ها به طرز گسترده ای بر محتوای تولید شده توسط کاربر تکیه دارند(2011:2،zhang&sarvary).

رسانه های اجتماعی را می توان در هفت گروه دسته بندی کرد. وبلاگ ها، ویکی ها، پادکست ها، فروم ها، کامیونیتی های محتوایی، میکروبلاگ ها و شبکه های اجتماعی هفت نوع رسانه های اجتماعی محسوب می شوند.

  • وبلاگ ها: که شناخته شده ترین نوع رسانه های اجتماعی محسوب می شوند، ژورنال های آنلاینی هستند که با محتواهای جدید کاربران به روز می شوند.
  • ویکی ها: سایت هایی هستند که به کاربران اجازه اضافه کردن و ویرایش محتوا را می دهند که محتوای تولید شده حاصل مشارکت اعضاست.
  • پادکست ها: فایل های صوتی و تصویری هستند که با قابلیت مشترک شدن در اینترنت قرار داده شده اند.
  • کامیونیتی های محتوایی: امکان مدیریت و به اشتراک گذاری نوع خاصی از محتوا از قبیل: عکس، فایل های ویدئویی، متن یا لینک را فراهم می کنند.
  • فروم ها: که از دوران پیش از تولد مفهوم رسانه های اجتماعی فعالیت می کردند فضایی برای طرح بحث و گفتگو در موضوعات مختلف محسوب می شوند.
  • میکروبلاگ ها: که تلفیقی از شبکه های اجتماعی و وبلاگ های کوچک هستند با محتواهای کوتاه کاربران به روز می شوند.
  • شبکه های اجتماعی: شاید مهمترین و محبوبترین بخش از رسانه های اجتماعی، شبکه های اجتماعی باشند که می تواند به شکل فردی و حرفه ای مورد استفاده قرار گیرند. این شبکه ها مبتنی به تبادل اطلاعات بین افراد در فضای مجازی است. شبکه های اجتماعی این قابلیت را به کاربران می دهد که اطلاعات خود شامل تصاویر، فیلم ها، و... را که در نهایت باعث تقویت روابط افراد می شود، به اشتراک بگذارند.

شبکه های اجتماعی به اعضایشان اجازه ساخت صفحات شخصی، برقراری ارتباط و شبکه سازی با دوستان آنلاین را می دهند(2008،Mayfield& Antony).

شبکه های اجتماعی در عین حال که فضاهایی هستند که در آنها افراد، دوستان جدیدی پیدا می کنند یا دوستان قدیمی خود را در جریان تغییرات زندگی شان قرار می دهند، مکان هایی برای تبادل نظر هستند که در آنها جوانان عقاید و دیدگاه های خود را به اشتراک می گذارند. این قابلیت که یک جوان بتواند با امثال خود در دیگر کشورها ارتباط برقرار کند باعث تبدیل این شبکه ها به مکانی برای معرفی و بحث درباره ایده های جدید می شود(یزدان پناه،5:1389).

یک شبکه اجتماعی، سایتی است که در مرحله اول به افراد و سازمانها اجازه ایجاد صفحات خودشان را روی آن می دهد و در مرحله دوم، این صفحات بر اساس اشتراکات گوناگون به هم متصل می شوند. وقتی صحبت از شبکه اجتماعی می شود باید به کامیونیتی یا همان جامعه کاربری هم اشاره کرد. در حقیقت یک شبکه اجتماعی عبارت است از سایت یا مجموعه سایت هایی که به کاربران خود این امکان را می دهد که علاقمندی ها، افکار وفعالیت هایشان را با دیگران به اشتراک بگذارند و دیگران هم متقابلا علاقمندی های خود را با آنان به اشتراک بگذارند. هرشبکه اجتماعی خدماتی را ارائه می دهد. این خدمات می تواند متناسب با امکانات سایت باشد. شبکه های بزرگ و معتبر این امکان را فراهم می کنند تا کاربر از بین خدمات ممکن، نیازهای خود را انتخاب کند. آنها از طریق اپلیکیشن ها این خدمات را ارائه می دهند(معاونت پژوهش های فرهنگی و اجتماعی، 5:1389-3).

 نمايش شبكه اجتماعي

4-2-2- ویژگی های رسانه های اجتماعی

1- محتوای این رسانه ها توسط مردم ایجاد می شود و مردم به بیان دیدگاه ها و عقاید خود می پردازند. این رسانه ها به مردم این امکان را می دهند تا در جوامع برخط و از طریق وب گاه ها، وب نوشت ها و... مشارکت داشته باشند.

2- رسانه های اجتماعی باعث ارتباط مردم با یکدیگر می شوند. مردم از فضای مجازی با هم در ارتباط قرار گرفته و روابط خود را تنظیم و گسترش می دهند و از این منظر، این رسانه ها جنبه ای پویا پیدا می کنند.

3- همکاری و هم افزایی از ویژگی های رسانه های اجتماعی است. این هم افزایی سبب پیشبرد و توسعه امور و اقدام در موارد مقتضی است. مردم از طریق این رسانه ها داشته های خود را به اشتراک می گذارند و داشته های دیگران را ارزیابی و به کار می گیرند.

4- از دیگر ویژگی های رسانه های اجتماعی امکان واکنش دهی افراد به محتوای تولید شده و باز جهت دهی یا اتخاذ موارد مطرح شده در آن رسانه است. این مسئله مردم را توانمند در اثرگذاری در فرایندهایی می سازد که امکان تحقق آن در دنیای واقعی نیست؛ این مسئله سبب احساس مشارکت در افراد و انگیزه ای برای تجربه آن در دنیای واقعی و احتمالا اقدام در صحنه اجتماعی است.

5- سازمان دهی و بسیج افراد یکی از مهمترین قابلیت های رسانه های اجتماعی است. مرتبط ساختن افرادی که اهداف مشترک با هم داشته و برای رسیدن به آن تلاش می کنند، از ویژگی های این رسانه هاست و نقش عمده ای نسبت به ابزارهای سنتی بسیج مردم برای اقدامات اجتماعی دارد. این ویژگی در انقلاب های اجتماعی- سیاسی کارکرد خود را به شکل گسترده نشان داده است.

6- سرعت اطلاع رسانی و کم هزینه بودن این رسانه ها به تقویت اقدامات آنان در محیط واقعی کمک شایان توجهی می کند و باعث تاثیر بیشتر این فعالیت ها می شود(2008،Li and Bernoff).

5-5-2-ویژگی های انحصاری شبکه های اجتماعی

1- خرد جمعی در شبکه های اجتماعی

یکی از شاخصه های شبکه های مجازی، پدیدار شدن خرد جمعی است. خرد جمعی به جریان سیال و پویای قوه تفکر و ذهن کاربران حاضر در چنین محیط های اطلاق می شود که شبیه پردازشگری عظیم اطلاعات را پردازش و پایش می کند. نیروی تفکر و ذهن کاربران به مدد تعاملات اجتماعی اینترنتی و بهره گیری از ابزارهای اینترنتی با یکدیگر ترکیب و همراه می شوند و نیرویی عظیم با قدرت پردازشی بالا پدید می آورند.

انتخابات آمریکا و به خصوص نوع تبلیغات باراک حسین اوباما نشان داد که شبکه های اجتماعی مانند فیس بوک در حرکت به سوی یک هدف(رای به وی) تاثیرگذار است.

2- مطالعه خروجی شبکه های اجتماعی

دستیابی به نظرها و دیدگاه های مخاطبان (بازخورد) یکی از امکاناتی است که با استفاده از شبکه های اجتماعی و مطالعه بر روی رفتارهای کاربران، به راحتی می توان اطلاعات مورد نیاز را استخراج کرد.

یکی از کارکردهای فرعی جامعه های مجازی، مطالعه خروجی آنها و دست یافتن به اطلاعات آماری ارزشمند می باشد.

آنالیز شبکه های اجتماعی، چشم انداز متناوبی را ایجاد می کند که در آن افراد، نسبت به ارتباطات و رشته های میان آنها در شبکه از اهمیت کمتری برخوردار است.

3-شبکه های اجتماعی و تبلیغات آنلاین

شبکه های اجتماعی در اینترنت یکی از منابع مهم، برای کسب درآمد از راه تبلیغات به شمار می آیند، زیرا اعضای شبکه های اجتماعی در صفحات مربوط به خود درباره علایق خود صحبت می کنند و این به شرکت های تبلیغاتی اجازه می دهد که بر اساس همین علایق برای آنها آگاهی بفرستند.

سایت های اجتماعی به واسطه بهره گیری از خیل عظیم کاربرانش، می تواند محلی بسیار ایده آل برای تبلیغات و سرازیر کردن سود به جیب صاحبانش شود.

4-کاربران گزینش گر

برخلاف سایر رسانه ها که مخاطبان چندان تعاملی در تولید محتوا وانتخاب محتوای دلخواه خودندارند، در وب سایت های شبکه های اجتماعی و سایت های اینترنتی، می توان تولیدکننده ، تاثیر گذار و دارای قدرت انتخاب و بهره بردار از تنوع بیشتری برخوردار باشند . باتوجه به این مطلب سایت های شبکه های اجتماعی بیش از هررسانه ی دیگری میتواند شاخص جلوه کنند و باپیشرفت فناوری و توسعه جوامع می توانند به برتری های سایر رسانه ها هم چون تلویزیون که از قوه شنیداری ودیداری به خوبی بهره می برد ، خاتمه دهند.

 

5-انتقال فرهنگ های مختلف

این قابلیت که یک جوان بتواند با امثال خود در کشورهای دیگر ارتباط برقرارکند، باعث می شود تا این شبکه ها به مکانی تبدیل شوند که در آنها بتوان فرهنگ ها و آداب و رسوم کشور خود را به دیگران معرفی کرد و به اشتراک گذاشت و همچنین ایده های جدید، جهت گسترش جامعه معرفی و مورد بحث قرار گیرند.

6- اعتماد و صداقت

در گذشته، مردم استفاده از فضای تعاملی مانند چت را تجربه کرده اند اما در این فضا کاربران کمتر شخصیت و هویت خود را به درستی اعلام می کنند و از نام ها و شخصیت های مستعار استفاده می کنند؛ زیرا در این فضا برای بازگو کردن حقیقت، اعتماد کافی ندارند اما با شکل گیری وب سایت های شبکه اجتماعی مانند مای اسپیس، اورکات، فیس بوک، تویتر و ... مردم صداقت را جهت پیدا کردن دوستان قدیمی، لذت استفاده از علم و ..... به همراه اعتماد واقعی بدست آورند.

7- اعتماد و صمیمیت

به گفته کارشناسان تا قبل از به وجود آمدن شبکه های اجتماعی، موضوع اعتماد و صمیمیت فضای سایبر در سراسر دنیا لمس نشده بود اما زمانی که شبکه هایی مانند اورکات و فیس بوک پا به عرصه اینترنت گذاشتند مردم با اعتماد به سایت ها باعث گسترش ارتباطات مجازی بین خود شدند.

6-2-2- ویژگی های شبکه اجتماعیفیس بوک(facebook)

شبکهاجتماعی فیس بوک مانند سایر شبکه های اجتماعی دارای ویژگی های است که برخی از مهمترین ویژگی های این شبکه به شرح زیر می باشند:

1- هويت

هويت در فیس بوک به سمت واقعي‏تر شدن پيش مي‏رود چون هيچ‏كس مايل نيست فرد ناشناس را به ليست دوستان خودش اضافه كند، شما در ليست دوستانتان در فيس‏بوك با افراد واقعي طرف هستيد.

2- به اشتراک گذاشتن متن، صدا ، عکس، فيلم

2-

فيس بوک اين امکان را دارد که فرد بتواند مطلب را که در صفحه هاي ديگران دارد، فرد در صفحه شخصي خود نيز آن را به اشتراک گذارد و دوستاني را که در صفحه او قرار دارند مي توانند از صفحه او اين مطلب را ببينند.

3- گروه ايجاد کردن

اين امکان وجود دارد که بتوان در فيس بوک براي هر موضوعي يک گروه ايجاد کرد و علاقمندان آن موضوع خاص مي‌تواند در آن گروه عضو شوند و مطالب جديدي را که در آن زمينه در سايت منتشر مي‌شود را دريافت کنند.

4- دوستي

تعميق دوستي‏ها بين جنس مخالف، بين همكلاسي‏ها، همكاران، هم‏عقيده‏ها، دوستي با دوستان دوستان.

5- چند رسانه‏اي

استفاده از چند رسانه‏اي‏ها در فیس بوک، قابليت جديدي است كه قدرت اين نوع رسانه‏ها را بالا برده است. فيلم، صوت، عكس، انيميشن، متن و گرافيك و لينك.

6- ايجاد صفحه براي افراد معروف

سايت فيس بوک اين امکان را دارد که در آن افراد معروفي مانند هنرپيشگان ، اساتيد و... براي خود صفحه اختصاصي ايجاد کنند و کاربران به صورت مستقيم با کساني که طرفدار آنها هستند ارتباط برقرار کنند(تارنماي ويکي پديا،بخش معرفي فيس بوک،1391).

8 - جهاني بودن (مترجم گوگل)

حذف مرزهاي زباني مهمترين اتفاقي است كه در فضاي جديد وب اتفاق افتاده است.

7- سرگرمي

سرگرمي، طنز، خنده، شوخي، سركار گذاشتن، سوتي و گاف گرفتن، كارهاي مونتاژي و فتوشاپي كردن، دست انداختن سياستمداران، معما طرح كردن از ويژگي‏هاي اين شبكه‏ها است.

8- جستجو شدن

از طريق تركيب موتورهاي جستجو با بسياري از شبكه‏ها مي‏توانيد در اين فضاها همزمان جستجو كنيد و جستجو شويد.

9- اطلاع‏رساني و خبررساني:

رسانه‏هاي شهروندي، خبرنگاران شهروند.

10- رسانه نسل جوان:

نو بودن، خلاق بودن و ابتكاري بودن باعث جذب جوان‏ها به اين پديده شده است.

11- تحرك اجتماعي

جنبش‏هاي اجتماعي با تحرك يا تجميع گروه‏هايي از افراد متولد مي‏شوند. اين تحرك از يك سو به معناي جابجايي جمعيت است و از سوي ديگر به معناي سرعت يافتن ايده‏ها، ارتباطات و تماس‏ها است. در اين شرايط افرادي كه كمتر محتمل بود با همديگر ارتباط داشته باشند يا پيوندي بين آن‏ها به وجود آيد، فرصت آن را خواهند يافت تا يكديگر را هميابي كند. تحرك جغرافيايي يا جابجايي جمعيت امكان فراتر رفتن از محيط سنتي و قرار گرفتن در شرايط جديدي را مهيا خواهد كرد كه ظرفيت‏هاي افراد را افزايش خواهد داد.

7-2-2- کارکرد‏های منفی شبكه‏هاي اجتماعي

1- تأثیرات منفیِ رفتاری:

هر شبکه اجتماعی فرهنگ ارتباطاتی خاص خود را دارد، یعنی منش و گفتار مخصوص و منحصر به فردي را برای خود برگزیده است. البته می‌توان شبکه‏هایی را یافت که فرهنگ ارتباطاتی تقلیدی برای خود برگزیده‏اند. فرد با عضویت در هر شبکه‏اجتماعی درگیر نوع خاصی از فرهنگ ارتباطاتی می‌شود که شامل: برخورد، تکيه‏کلام، اصطلاحات مخصوص، رفتار، تیپ شخصیتی و ظاهری و... است. بدون تردید، میزان تأثیرپذیری فرد از این محیط، صفر مطلق نخواهد بود. پس هر شبکه اجتماعی، هویت مطلوب خود را ترویج می‌کند.

مثلاً در سایت‏هایی مثل فیس‏بوک و فرندفید و تويیتر، کاربر در کنار اینکه عضو جامعه بزرگ پايگاه مورد نظر است، در گروه و شبکه‏های اجتماعی کوچک‌تری نیز عضو می‏شود. هر کدام از این گروه ‏ها وابستگی خاص خود را دارند و به تبع، فرهنگ ارتباطاتی مخصوص. پس فرد در تأثیرپذیری از فرهنگ ارتباطاتی این گروه‏ها بر خود لازم می‏بیند که هویت ارتباطاتی خود، يعني سبک و هویت کنش‏های کلی خويش در ارتباط با دیگران را تغییر دهد؛ هر چند این تغییر هویت موقت و محدود به زمان و مکان خاصی باشد؛ ولی بدون تردید در هویت واقعی فرد بی‌تأثیر نخواهد بود (سلطانپور، 1389: 4).

2- انزوا و دور ماندن از محیط های واقعی اجتماع:

جامعه مجازی، هیچ وقت جایگزین جامعه واقعی نخواهد گردید؛ بلکه به عنوان تسهیل کننده تجارب اجتماعی عمل خواهدكرد. تسهیلات ارتباطی به ما امکان می‌دهد تا در سطح جهانی و از راه دور به شیوه‌ای جدید با اجتماعاتی كه منافع مشتركی داریم، بپیوندیم. در نتیجه، با پیوستن به این «اجتماعات از راه دور» قادر خواهیم بود تا در دنیای واقعی نیز روابط اجتماعی بهتری با همسایگان، همکاران و سایر شهروندان جامعه واقعی برقرار سازیم.

3-فرهنگ زدايي:

شبکه های اجتماعی با استفاده از فناوري‌هاي پيشرفته خود قادرند در تمام عرصه‌هاي ملي، منطقه‌اي و جهاني تجلي يابند.

  4-مقاومت در برابر ارزشهاي اخلاقي و فرهنگي:

 استفاده نا‌به جا از برخي شبکه های اجتماعی؛ چون فیس بوک باعث مي‌شود بسياري از اقشار جامعه بويژه نسل جوان در برابر ارزشهاي اخلاقي و فرهنگي جامعه خود مقاومت کنند و خواهان نابودي و تخريب اين گونه ارزشها شوند(حسنی، 1383، 250).

5- نقض حریم خصوصی افراد:

معمولاً شبکه‏های اجتماعی ابزارها و امکاناتی را در اختیار کاربران خود قرار می‏دهند تا آنها بتوانند تصاویر و ویدئوهای خويش را در صفحه شخصی خود قرار دهند. همین طور، کاربران می‏توانند اطلاعات شخصی خود را نیز در اين شبكه‌ها قرار دهند.

در اغلب شبکه‏های اجتماعی، برای حفظ حریم خصوصی افراد راه کارهایی ارائه شده است؛ برای مثال، دسترسی به تصاویر و اطلاعات را با توجه به درخواست کاربر محدود می‏نمایند و یا اجازه مشاهده پروفایل کاربر را به هر کسی نمی‏دهند؛ ولی این راه ها کافی نیستند. مشکلاتی از قبیل ساخت پروفایل‏های تقلبی در شبکه‏های اجتماعی و عدم امکان کنترل آنها به دلیل حجم بالای این هرزنامه‌ها، باعث مي‌شود كه افرادی با پروفایل‌های تقلبی به شبکه‏های اجتماعی وارد شوند و با ورود به حریم‌های خصوصی افراد مورد نظر، تصاویر و اطلاعات آنها را به سرقت برده و شروع به پخش تصاویر در اینترنت كنند(سلطانپور،1389: 5).

8-2-2- کارکردهای مثبت شبكه‏هاي اجتماعي

1- امکان عبور از مرزهای جغرافیایی و آشنایی با افراد، جوامع و فرهنگ‏های مختلف

امروزه شبکه‏هاي اجتماعي، مهد تمدن‏ها و فرهنگ‏هاي مختلف بشري است. وجود زبان‏هاي مختلف در رسانه‏هاي اجتماعي، امکان حضور تمام افراد جامعه را فراهم مي‏کند که مي‏توانند فرهنگ حاکم بر جامعه خود را به معرض ديد عموم بگذارند. اينکه يک جوان بتواند با امثال خود در کشورهاي ديگر جهان ارتباط برقرار كند، باعث مي‌شود تا اين رسانه‏ها به مکاني تبديل شوند که وي بتواند فرهنگ‏ها و آداب و رسوم کشور خود را به ديگران معرفي کند و به اشتراک بگذارد. همچنين در اين شبکه‏ها ايده‌هاي جديد جهت گسترش جامعه، معرفي شده و مورد بحث قرار ‌مي‏گيرند. سازمان‌ها نيز مي‌توانند فرهنگ و ديدگاه خود را در معرض ديد تمام جوامع قرار دهند.

[1] - Mark Zuckerberg

[2] - Friendster

[3] -Orkut

[4] - Linkedin

[5]- Myspace

[6] -Face book

[7]- Mark Zuckerberg

[8] - Twitter


خرید و دانلود بررسی وضعیت پایبندی به هویت فرهنگی اعضای شبکه اجتماعی فیس بوک با مطالعه موردی دانشجویان مقطع کارشناسی رشته های علوم انسانی دانشگاه تهران...

افزایش فالوور اینستاگرام