مطالعه شاخص های فیزیولوژیک و مورفولوژیک در روند بررسی عملکرد و اجزای عملکرد لاین های امید بخش برنج (Oryza sativa L.)



چكيده

به منظور تعيين شاخص هاي فيزيولوژيك و مورفولوژيك رشد ارقام و لاينهاي اميد بخش برنج، آزمايشي در موسسه تحقيقات برنج كشور واقع در رشت در قالب طرح بلوك كامل تصادفي با 14 تيمار در 4 تكرار در بهار و تابستان سال 1387 اجرا گرديد. تيمارها شامل 4 رقم (طارم هاشمي، كادوس، هيبريد بهار1 و نعمت) و 10 لاين اميد بخش برنج بود. به منظور اندازه گيري شاخص هاي رشد، به فاصله هر 15 روز، تعداد 4 كپه با انتخاب تصادفي و با در نظر گرفتن اثر حاشيه اي (حذف دو كپه از طرفين) از هر كرت كف بر شدند. سطح برگ توسط دستگاه اندازه گيري سطح برگ تعيين شد. وزن خشك برگ و ساقه با قرار دادن آنها در آون در دماي 70 درجه سانتي گراد به مدت 48 ساعت حاصل شد. در مرحله گلدهي، صفات مورفولوژيكي شامل تعداد پنجه، ارتفاع بوته، مساحت برگ پرچم، تعداد روزهاي تا 50 درصد گلدهي و رسيدگي كامل مورد ارزيابي قرار گرفتند. صفات كيفي نيز از قبيل مقدار آميلوز، درجه حرارت ژلاتيني شدن، تعيين قوام ژل، اندازه و شكل دانه، طويل شدن دانه و عطر نيز بعد از مرحله برداشت و تبديل در آزمايشگاه اندازه گيري شدند. نتايج بدست آمده، حاكي از آن بود كه همه تيمارها، در مرحله قبل از گلدهي به حداكثر LAI دست يافتند و صفات مورد بررسي اختلاف معني داري نشان دادند. TDM (**58/0)، CGR (**36/0)، LAI (**55/0)، LAR (**48/0)، LAD (**55/0)، BMD (**70/0)، تعداد پنجه (**67/0)، مساحت برگ پرچم (**39/0)، وزن هزار دانه (**59/0)، تعداد خوشه در متر مربع (**67/0) و طول خوشه (**37/0) همبستگي مثبت و معني داري با عملكرد دانه داشتند. لاين هاي 416 و 203 از نظر شاخص هاي رشد و قابليت پنجه زني و كمترين ارتفاع بوته در وضعيت مطلوبتري قرار داشتند و از طرفي عملكرد نسبتاً بالايي را نيز داشتند (به ترتيب 34/6 و 25/6 تن در هكتار) و به عنوان لاين مطلوب جهت برنامه هاي به زراعي در شرايط مشابه با اين آزمايش قابل پيگيري و توصيه به نظر مي رسند. لاين 223، كيفيت بالاتري داشت زيرا داراي آميلوز متوسط (28/22%)، دماي ژلاتيني شدن متوسط (نمره 63/4)، افزايش دانه خوب و عطر مناسب بود. در حالي كه عملكرد پاييني داشت (90/4 تن در هكتار). در اين تحقيق لاين هاي با خصوصيات كيفي بالاتر عملكرد پايين تري داشتند.

واژه هاي كليدي: برنج، لاين اميد بخش، شاخص هاي رشد، عملكرد دانه، صفات كيف

فهرست مطالب

مقدمه ...1

اهداف تحقيق...3

فصل اول: كليات

1-1- تجزيه و تحليل رشد گياه..5

1-2- شاخص هاي مورفولوژيك و فيزيولوژيك رشد..6

1-3-1- سرعت رشد محصول (CGR) .6

1-3-2- سرعت رشد نسبي (RGR) ..6

1-3-3- سرعت جذب خالص (NAR) ...7

1-3-4- شاخص سطح برگ (LAI) .....7

1-3-5- دوام سطح برگ (LAD).7

1-3-6- نسبت سطح برگ (LAR) ....8

1-3-7- وزن مخصوص برگ (SLW) ....8

1-3-8- دوام بیوماس (BMD ) .........................................................................................................................8

1-4- كيفيت برنج ....................................................................................................................................................9

فصل دوم بررسي منابع

2-1- شاخص هاي رشد .........................................................................................................................................12

2-1-1- توليد ماده خشك ....................................................................................................................................12

2-1-2- سرعت رشد محصول ..............................................................................................................................13

2-1-3- شاخص سطح برگ ................................................................................................................................15

2-1-4- سرعت رشد نسبي .................................................................................................................................17

2-1-5- ميزان فتوسنتز خالص ...........................................................................................................................18

2-1-6- دوام سطح برگ .......................................................................................................................................19

2-1-7- نسبت سطح برگ ....................................................................................................................................20

2-1-8- دوام بيوماس ............................................................................................................................................21

2-2- صفات مورفولوژيك ......................................................................................................................................21

2-2-1- ارتفاع بوته ................................................................................................................................................21

2-2-2- قابليت پنجه زني .....................................................................................................................................23

2-2-3- مساحت برگ پرچم ................................................................................................................................24

2-2-4- روزهاي تا 50 درصد گلدهي و رسيدگي كامل ................................................................................25

فهرست مطالب

 

2-3- عملكرد و اجزاي عملكرد ............................................................................................................................26

2-3-1- تعداد خوشه در واحد سطح ................................................................................................................27

-3-2- وزن هزار دانه ...........................................................................................................................................27

2-3-3- درصد باروري دانه ( تعداد دانه پر، نيمه پر و پوك) ........................................................................29

2-3-4- تعداد كل دانه در خوشه ........................................................................................................................30

2-3-5- طول خوشه ..............................................................................................................................................31

2-3-6- شاخص برداشت ......................................................................................................................................32

2-4- صفات كيفي ..................................................................................................................................................34

فصل سوم: مواد و روشها

3-1- آزمايش مزرعه اي ........................................................................................................................................37

3-1-1- مشخصات محل اجراي آزمايش و طرح آزمايشي ............................................................................37

3-1-2- معرفي ارقام مورد بررسي ......................................................................................................................38

3-1-2-1- رقم طارم هاشمي................................................................................................................................38

3-1-2-2- رقم كادوس .........................................................................................................................................38

3-1-2-3- رقم هيبريد بهار1 ..............................................................................................................................39

3-1-2-4- رقم نعمت ............................................................................................................................................39

3-1-2-5- لاين هاي اميد بخش ........................................................................................................................40

3-1-3- مراحل اجراي آزمايش ...........................................................................................................................40

3-2- نمونه برداري و اندازه گيري صفات ..........................................................................................................41

3-2-1- اندازه گيري صفات در مراحل رشد گياه ............................................................................................41

3-2-2- صفات كمي و نحوة اندازه گيري آنها ..................................................................................................43

3-2-2-1- تعداد پنجه هاي بارور در بوته ........................................................................................................43

3-2-2-2- ارتفاع گياه ...........................................................................................................................................43

3-2-2-3- روزهاي تا 50 درصد گلدهي ..........................................................................................................43

3-2-2-4- طول برگ پرچم ................................................................................................................................43

3-2-2-5- عرض برگ پرچم ...............................................................................................................................43

3-2-3- اندازه گيري صفات در مرحله رسيدن فيزيولوژيكي و قبل از برداشت ........................................44

3-2-3-1- شاخص برداشت .................................................................................................................................44

3-2-3-2- اجزاي عملكرد ....................................................................................................................................44

فهرست مطالب

3-2-4- اندازه گيري صفات در مرحله بعد از برداشت ...................................................................................45

3-2-5- اندازه گيري صفات كيفي ......................................................................................................................45

3-3- محاسبات آماري ...........................................................................................................................................46

فصل چهارم: نتايج و بحث

4-1- تجزيه و تحليل شاخص هاي رشد ............................................................................................................48

4-1-1- توليد ماده خشك ....................................................................................................................................48

4-1-2- سرعت رشد محصول ..............................................................................................................................50

4-1-3- سرعت رشد نسبي ..................................................................................................................................52

4-1-4- شاخص سطح برگ .................................................................................................................................52

4-1- 5- سرعت فتوسنتز خالص .........................................................................................................................55

4-1-6- دوام سطح برگ .......................................................................................................................................55

4-1-7- نسبت سطح برگ ....................................................................................................................................58

4-1-8- دوام بيوماس ............................................................................................................................................60

4-2- صفات مورفولوژيك ......................................................................................................................................61

4-2-1- قابليت پنجه زني ...................................................................................................................................61

4-2-2-ارتفاع بوته ...............................................................................................................................................62

4-2-3-تعداد روز تا 50 درصد گلدهي ............................................................................................................62

4-2-4- تعداد روز تا رسيدگي كامل ..................................................................................................................63

4-2-5- مساحت برگ پرچم ................................................................................................................................63

4-3- عملكرد و اجزاي عملكرد ............................................................................................................................65

4-3-1- تعداد خوشه در واحد سطح (مترمربع) ..............................................................................................65

4-3-2- وزن هزار دانه ...........................................................................................................................................65

4-3-3- تعداد كل دانه در خوشه ........................................................................................................................66

4-3-4- تعداد دانه پر در خوشه ..........................................................................................................................66

4-3-5- تعداد دانه نيمه پر و پوك .....................................................................................................................67

4-3-6- درصد باروري ...........................................................................................................................................67

فهرست مطالب

4-3-7- طول خوشه ..............................................................................................................................................67

4-3-8- شاخص برداشت ......................................................................................................................................68

4-3-9- عملكرد دانه ..............................................................................................................................................68

4-4-صفات كيفي ....................................................................................................................................................70

4-4-1- دماي ژلاتيني شدن ................................................................................................................................70

4-4-2- قوام ژل ......................................................................................................................................................70

4-4-3- درصد آميلوز ............................................................................................................................................71

4-4-4- طول و عرض دانه قبل از پخت ............................................................................................................71

4-4-5- طول و عرض دانه پس از پخت ............................................................................................................71

4-4-6- طويل شدن دانه ......................................................................................................................................72

4-4-7- عطر ............................................................................................................................................................72

4-6- همبستگي ها .................................................................................................................................................76

4-7- نتيجه گيري كلي .........................................................................................................................................83

4-8- پيشنهادات .....................................................................................................................................................84

فصل پنجم: منابع

منابع ............................................................................................................................................................................86

فهرست جداول و نمودار

جدول 3-1 مشخصات لاين هاي مورد مطالعه .................................................................................................37

جدول 4-1- ميانگين مربعاتتوليد ماده خشك در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ........................................49

جدول 4-2- مقايسه ميانگين توليد ماده خشك در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ........................................49

جدول 4-3- ميانگين مربعاتسرعت رشد محصول در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ..................................51

جدول 4-4- مقايسه ميانگين مربعاتسرعت رشد محصول در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه......................51

جدول 4-5- ميانگين مربعاتسرعت رشد نسبي در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه .......................................53

جدول 4-6- مقايسه ميانگين مربعاتسرعت رشد نسبي در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه..........................53

جدول 4-7- ميانگين مربعاتشاخص سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ......................................54

جدول 4-8- مقايسه ميانگين مربعاتشاخص سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه .....54 جدول 4-9- ميانگين مربعاتسرعت فتوسنتز خالص در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ...56

جدول 4-10- مقايسه ميانگين مربعاتسرعت فتوسنتز خالص در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ............56

جدول 4-11- ميانگين مربعاتدوام سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ........................................57

جدول 4-12- مقايسه ميانگين مربعاتدوام سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ..........................57

جدول 4-13- ميانگين مربعاتنسبت سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه .....................................59

جدول 4-14- مقايسه ميانگين مربعاتنسبت سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه .......................59

جدول 4-15- ميانگين مربعاتدوام بيوماس در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ..............................................60

جدول 4-16- مقايسه ميانگين مربعاتدوام بيوماس در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ...............................61

جدول 4-17- تجزيه واريانس صفات مورفولوژيكي مورد مطالعه .................................................................64

جدول 4-18- مقايسه ميانگين صفات مورفولوژيكي مورد مطالعه ...............................................................64

جدول4-19- ميانگين مربعات عملكرد و اجزاء عملكرد تيمارهاي مورد مطالعه .......................................69

جدول 4-20- مقايسه ميانگين عملكرد و اجزاء عملكرد ................................................................................69

جدول 4-21- ميانگين مربعات عملكرد وصفات كيفي ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ...................................72

جدول 4-22- مقايسه ميانگين صفات كيفي مورد بررسي در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه .....................72

جدول 4-23- مقايسات گروهي عملكرد و صفات كيفي در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه .........................73

جدول 4-24- همبستگي بين شاخص هاي رشد، عملكرد و اجزاي عملكرد .............................................79

جدول 4-25- همبستگي بين صفات مورفولوژيكي، عملكرد و اجزاي عملكرد .........................................80

جدول 4-26- همبستگي بين شاخص هاي رشد و صفات مورفولوژيكي ...................................................81

جدول 4-27- همبستگي بين صفات كيفي و عملكرد ...................................................................................82

نمودار 4-1- مقايسه ميانگين دماي ژلاتيني شدن در لاين هاي اميد بخش و رقم نعمت ....................74

نمودار 4-2- مقايسه ميانگين طول دانه قبل از پخت در لاين هاي اميد بخش و رقم بومي ................74

نمودار 4-3- مقايسه ميانگين افزايش طول دانه پس از پخت در لاين هاي اميدبخش و رقم بومي ...75

نمودار 4-4- مقايسه ميانگين عطر دانه در لاين هاي اميدبخش و ارقام اصلاح شده .............................45

مقدمه

برنج(Oryza sativa L)از قدیمی ترین گیاهانی است که در دنیا کشت شده و مبدآ پیدایش آن آسیای جنوب شرقی بخصوص کشورهای هند و چین می باشد (زمانی و علیزاده، 1386). مهمترین مرکز تولید برنج در جهان قاره آسیا است که حدود 90% برنج تولیدی جهان را به خود اختصاص داده است. در قاره های آمریکا، اروپا، آفریقا و اقیانوسیه 10 درصد بقیه کشت برنج انجام می شود. هم اکنون استانهای گیلان و مازندران از مناطق مهم تولید برنج در کشور هستند. در این دو استان برنج به عنوان یکی از عمده ترین اقلام منابع غذایی محسوب می شود و حدود 13 نوع غذای محلی از آن درست می شود (اخوت و وکیلی، 1376). سطح زیر کشت برنج در دنیا کمتر از گندم بوده لکن مقدار تولید آن تقريباً برابر گندم می باشد (خدابنده، 1379) . بر اساس گزارش سازمان خواروبار جهانی در سال1380، سطح زیر کشت برنج در کشور ما 480 هزار هکتار و میزان تولید شلتوک معادل 2/2میلیون تن می باشد (امام، 1383). طی دو دهه اخیر میزان مصرف سرانه برنج کشور و الگوی مصرف و تغذیه مردم تغییر و مصرف برنج به عنوان یکی از مواد اولیه اصلی و اساسی غذای روزانه وارد سبد خانوار شده بطوری که مصرف سرانه برنج از 15 تا 20 کیلوگرم به 38 تا40 کیلوگرم افزایش یافته است (زمانی وعلیزاده، 1386). بر اساس برآورد انجام شده، شمار ساکنان کره زمین از 5 میلیارد و 500 میلیون نفر کنونی به 8 میلیارد و 400 هزار نفر در سال 2025 میلادی افزایش خواهد یافت و هر ساله 88 میلیون نفر به جمعیت جهان افزوده می گردد، كه تا سال 2050 توليد برنج بايستي بالغ بر 50 درصد افزايش يابد كه اين افزايش توليد نيازمند اصلاح ارقام و اعمال مديريت هاي صحيح زراعي است (Ntanos and Koutrbas, 2002.). در کشور ما بیشترین نسبت اراضی تحت کشت مربوط به ارقام بومی با عملکرد کم ولی با کیفیت زیاد می باشد (اخوت و وکیلی ، 1376). با توجه به رشد جمعیت در آسیا که 90 درصد برنج دنیا در آن تولید و مصرف می شود، تولید سالیانه برنج باید 7/1 درصد افزایش یابد تا نیاز آینده مصرف کنندگان را تامین نماید .(Dato Seri,2003)که با توجه به نرخ رشد جمعیت، میزان تولید فعلی برنج، به هیچ وجه جوابگوی مصرف نبوده، پس لازم است در جهت معرفی ارقام جدید با عملکرد زیادتر تلاش شود. خوشبختانه در دهه هاي گذشته، اغلب كشورهاي آسيايي فعاليت خوبي را در ارتباط با زراعت برنج و اصلاح آن به عمل آوردند، به طوري كه در آسيا بيشترين سطح زير كشت ارقام پرمحصول جديد در سال 1997 مربوط به كشور هند با 32200000 هكتار بود(2004 ،IRRI).در چهار دهه پيش، تحقيقات برنج پيشرفت هاي زيادي در زمينه معرفي و توسعه كشت ارقام اصلاح شده و افزايش كارايي مديريت منابع طبيعي و نهاده ها داشته كه باعث افزايش محصول،كاهش هزينه توليد و افزايش درآمد كشاورزان شده است (2005Mahabub,).

يكي از ابزار مهم متخصصان به نژادي، انتخاب والدين مناسب جهت تلاقي دادن آنها مي باشد تا بدين ترتيب بتوانند با تركيب خصوصيات مناسب والدين، ژنوتيپ هاي جديد را توليد كنند، اما يكي از محدوديت هاي مهم اين روش عدم آگاهي از فرايندهاي فيزيولوژيكي مي باشد و لذا باعث اتخاب تصادفي والدين مي گردد(مهدوي، 1383). بنابرین با شناخت دقیق خصوصیات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی لاینها و ارقام اصلاح شده و تجزیه و تحلیل رشد آنها، مي توان به عامل محدودیت ویا افزایش محصول در واحد سطح پی برد و مدیریت های لازم را جهت افزایش عملکرد انجام داد. از طرف ديگر شاخص های رشد، یکی از عوامل تعیین کننده وضعیت فیزیکوشیمیایی گیاهان در عکس العمل به شرایط مختلف محیطی می باشند که بر میزان محصول گیاهان تاثیر می گذارند (عرفانی و نصیری، 1379). بنابراین مطالعه لاینهای امید بخش و مقایسه آنها با یکدیگر بسیار ضروری است زیرا از یک طرف این لاینها دارای ویژگیهای منحصر بفرد بوده و می توانند منابع ژنتیکی بسیار خوبی در برنامه های اصلاحی محسوب گردند و از جهت دیگر مصرف کننده های برنج در داخل کشور، تمایل زیادی به مصرف برنج های با کیفیت بالا دارند و این مساله محققين زراعت و اصلاح نباتات را بر آن می دارد تا با انجام پژوهش های گسترده، صفات مطلوب لاینهای معرفی شده را شناسایی نموده و با انتقال به ارقام جدید گامی مثبت در جهت خود کفایی از نظر تولید برنج بردارند ( قیصری، 1386)

با توجه به مسائل مطرح شده هدف از اجرای این آزمایش عبارتند از :

1-بررسی شاخص های مرفولوژیکی و فیزیولوژیکی ارقام و لاین های امید بخش برنج.

2-مطالعه همبستگی شاخص های فوق با عملکرد و اجزای عملکرد ارقام و لاین های امید بخش برنج.

3-معرفی شاخص های موثر و مطلوب در عملکرد ارقام و لاین های امید بخش برنج.

4-پيشنهاد لاین مطلوب از میان لاین های مورد مطالعه جهت برنامه هاي به زراعي در شرايط مشابه.

فصل اول

1- كليات

1-1- تجزیه وتحلیل رشد گیاه

مفهوم اساسی و کاربرد های فیزیولوژیکی تجزیه و تحلیل رشد نسبتاً ساده بوده ودر برخوردهای کلاسیک اولیه توسط بلاکمن (1919)، بریگز و همکاران (1920) و فیشر (1920) توضیح داده شده است. تنها اندازه گیری دو عامل سطح برگ و وزن خشک در فواصل مکرر لازمه تجزیه و تحلیل رشد است و دیگر کمیت های تجزیه و تحلیل رشد توسط محاسبه بدست می آیند (کوچکی و سرمدنیا، 1380) . تجزیه و تحلیل رشد در واقع روشی برای تجزیه عوامل موثر بر عملکرد و تکامل گیاه و اندازه گیری آنها بر اساس تجمع مواد فتوسنتزی خالص نسبت به طول زمان است که مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد (گیلانی و همكاران، 1382).

تجزیه و تحلیل رشد می تواند بر اساس تک بوته یا اجتماع گیاهی صورت گیرد . تجزیه و تحلیل رشدی تک بوته ها که معمولاً در مراحل اولیه رشد انجام می شود شامل قسمت های زیر است :

1-سرعت رشد نسبی[1] و مطلق[2]

2-سرعت جذب برگ یا سرعت جذب خالص[3]

3-نسبت سطح برگ[4]

4-سطح ویژه برگ[5]

5-وزن مخصوص برگ[6]

کمیت هایی که تجزیه و تحلیل رشد اجتماعات گیاهی مورد استفاده قرار می گیرند شامل :

1- شاخص سطح برگ[7]

2- دوام سطح برگ[8]

3- سرعت رشد محصول[9] بر اساس عملکرد کل ماده خشک و عملکرد اقتصادی

4- سرعت جذب خالص

در یک تجزیه و تحلیل کامل، رشد تک بوته و اجتماع گیاهی هر دو با هم ارزیابی می شوند (کوچکی و سرمدنیا، 1380) .

1-2- شاخص های مورفولوژيك و فيزيولوژيك رشد:

1-2-1- سرعت رشد محصول (CGR)

میزان رشد در جامعه گیاهی (CGR) عبارت است از میزان تجمع ماده خشک در واحد سطح زمین و معمولاً بر حسب گرم بر متر مربع زمین در روز بیان می شود میزان رشد در جامعه گیاهان زراعی از طریق برداشت گیاهان در فواصل زمانی متوالی و محاسبه ی میزان افزایش وزن خشک از یک برداشت تا برداشت بعدی اندازه گیری می شود و غالباً CGR به استثنای وزن ریشه ها مورد مطالعه قرار می گیرد (کوچکی و همكاران، 1374؛ دزفولی و همكاران، 1375 ).

1-2-2- سرعت رشد نسبی (RGR)

سرعت رشد نسبی (RGR ) بیان کننده وزن خشک اضافه شده نسبت به وزن اولیه در یک فاصله زمانی است (کوچکی و سرمدنیا، 1380 ) و بر حسب گر م در گرم وزن خشک در روز (1- d 1-g g ) یا گرم در هکتار در روز (1- d 1-hag ) بیان می شود (کوچکی و بنایان، 1375). با افزایش سن گیاه میزان رشد نسبی

کاهش می یابد و این کاهش بدین خاطر است که قسمت هایی که به گیاه افزوده می شوند بافت های ساختمانی بوده، بافت های فعال متابولیکی نیستند و چنین بافت هایی سهمی در رشد فیزیکی ندارند ( 1993 ، Ramalingam et al).

1-2-3- سرعت جذب خالص (NAR)

تجمع ماده خشک در واحد سطح در واحد زمان، میزان جذب خالص (NAR) نامیده می شود و بر حسب گرم درمتر مربع سطح برگ در روز بیان می شود (دزفولی و همكاران، 1375 ). در واقع تخمینی از میانگین راندمان برگ ها در یک گیاه یا در یک جامعه گیاهی است بنابراین هدف از NAR تعیین راندمان تولید ماده خشک توسط برگ هاست (صدرزاده، 1381).

1-2-4- شاخص سطح برگ (LAI)

شاخص سطح برگ بیان کننده سطح برگ (فقط یک طرف ) به سطح زمین اشغال شده توسط محصول است (اصفهانی، 1383).

1-2-5- دوام سطح برگ (LAD)

بیان کننده بزرگی و دوام سطح برگ یا پربرگی در طول زمان رشد محصول است. LAD وسعت یا جمع نور در یافت شده در طول فصل را منعکس می کند . میانگین دوام سطح برگ، از سطح برگ حاصل از تک بوته ها محاسبه می شود (کوچکی و سرمدنیا، 1380 ). LAD چون دوام سطح برگ را در یک مدت طولانی نشان می دهد بنابراین مقدار لحظه ای ندارد و از آنجا که، علاوه بر میزان گسترش سطح برگ، دوام آن را نیز به حساب می آورد، بنابراین بر حسب روز، هفته و فصل بیان می شود (علیزاده و میر گوهر، 1378).

1-2-6- نسبت سطح برگ (LAR)

نسبت سطح برگ (LAR) یک گیاه در یک زمان (t) بصورت نسبت سطح تولید کننده به ازای واحد ماده خشک گیاه تعریف می شود (هاشمی دزفولی وهمکارن، 1375). LAR نشان دهنده پر برگی یک گیاه می باشد (کوچکی و سرمدنیا، 1380).

1-2-7- وزن مخصوص برگ (SLW)

وزن مخصوص برگ، بيان كننده نسبت وزن برگ به سطح برگ بوده و واحد آن گرم در متر مربع (gr.m2) مي باشد (مهدوي، 1383).

1-2-8- دوام بیوماس (BMD )

دوام بیوماس مشابه با دوام سطح برگ می باشد اگر سطح زیر منحنی تولید بیوماس نسبت به زمان محاسبه شود دوام بیوماس در رابطه با زمان بدست می آید اگر تلفات در طول زمان (که تابع وزن گیاه زنده و در جه حرات می باشد ) در محاسبه دوام بیوماس منظور نگردد در این صورت دوام بیوماس کمتر قابل استفاده می باشد. این کمیت ها می توانند جهت ساخت مدل واکنش های گیاه نسبت به متغیرهای قابل اندازه گیری مورد استفاده قرار گیرند و درتفهیم بهتر واکنش های محصول کمک نمایند (کوچکی و سرمدنیا، 1380).

1-3- كيفيت برنج

كيفيت دانه برنج از لحاظ اصلاحي، صفت مهمي بوده و در اقتصاد بسياري از كشور ها نظير ايران، پاكستان، هندوستان، و تايلند نقش مهمي داراست (نعمت زاده، 1995). كيفيت برنج يك صفت نسبي است كه با توجه به سليقه مصرف كنندگان تعريفي كه از آن مي شود متفاوت است مثلاً مصرف كنندگان آلماني برنج هايي را كه راحت پخته مي شوند مي پسندند در حاليكه طول دانه و طعم وخواص كيفي كه براي مصرف كنندگان آسيايي مطرح است، براي اين مصرف كنندگان اهميت چنداني ندارد (فرخزاد، 1372). عوامل متعددي بيانگر كيفيت دانه برنج مي باشد اما آنچه بيشتر مد نظر است كيفيت پخت و خوراك است كه ناشي از عوامل فيزيكي و شيميايي مي باشد (حبيبي، 1386).

صفات مربوط به كيفيت دانه خود به سه دسته بزرگ تقسيم مي گردند: 1- كيفيت تبديل 2- كيفيت پخت و خوراك 3-كيفيت غذايي (ارزش غذايي). سه عامل مهم، مقدار آميلوز، دماي ژلاتيني شدن و قوام ژل كيفيت پخت برنج را معين مي سازند (شوشي دزفولي و همكاران، 1384).

واريته هاي برنج بر اساس ميزان آميلوز به برنج هاي واكسي (0 تا 2%)، خيلي كم آميلوز (3 تا 9%)، كم آميلوز (10 تا 19%)، متوسط آميلوز (20 تا 25%) و برنج هاي پر آميلوز (بيش از 25%) طبقه بندي مي شوند (دلاكروز و كوش، 2000). بطور كلي برنج هاي واكسي پس از پخت شكل ظرف را خواهند گرفت و دانه هاي برنج پس از پخت نرم، چسبنده و غير قابل تفكيك خواهد شد. برنج هاي كم آميلوز پس از پخت، نرم، چسبنده و لعابدار مي شوند. برنج هاي متوسط آميلوز پس از پخت، نرم، متورم و كاملاً جدا از هم شده و مدت ها پس از پخت نرم مي مانند. برنج هاي پر آميلوز پس از پخت به سرعت سفت و خشك شده و مصرف آنها مشكل مي باشد (محمدصالحي، 1989). غلظت ژل عبارت از حركت ژل برنج پخته شده در لوله آزمايش است. ارقام برنج بر اساس طول ژل در لوله (ميلي متر)، به برنج هاي با ژل سخت (كمتر از 40) با ژل متوسط (41 تا 60) و برنج هاي با ژل نرم (بيش از 61) طبقه بندي مي شوند (دلاكروز و كوش، 2000). معمولاً برنج هايي كه داراي مقدار آميلوز پايين تر هستند ژل آنها نرم تر است يعني داراي طول حركت ژل زيادتر مي باشند (محمدصالحي، 1989). درجه حرارت ژلاتيني شدن محدوده درجه حرارتي است كه در آن مولكولهاي نشاسته به طور غير قابل برگشت در آب گرم شروع به تورم مي كنند. درجه حرارت ژلاتيني (سانتي گراد) ممكن است پايين (55 تا 69)، متوسط (70 تا 74) و يا بالا (بيش از74) باشد (دلاكروز و كوش، 2000).

دانه هاي برنج از نظر طول (ميليمتر) به دانه هاي خيلي بلند (بيش از5/7 )، بلند (5/7-6/6)، متوسط (6/6-5/5) و كوتاه (5/5ميليمتر و يا كمتر) تقسيم مي شوند. شكل دانه از طريق طول به عرض دانه تعيين مي شود. چنانچه اين نسبت بيش از 3 باشد، شكل دانه قلمي ناميده مي شود. اگر نسبت طول به عرض دانه بين 2 تا 3 باشد، شكل دانه متوسط و در صورتيكه 2 يا كمتر از 2 باشد، شكل دانه گرد ناميده مي شود (دلاكروز و كوش، 2000).

[1]Relative growth Rate

[2]Absolute Growth Rate

[3]Net Assimilation Rate

[4] Leaf Area Ratio

[5]Specific Leaf Area

[6] Specific Leaf Weight

[7]Leaf Area Index

[8]Leaf Area Duration

[9]Crop Growth Rate


خرید و دانلود مطالعه شاخص های فیزیولوژیک و مورفولوژیک در روند بررسی عملکرد و اجزای عملکرد لاین های امید بخش برنج (Oryza sativa L.)

افزایش فالوور اینستاگرام