بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم : مطالعه موردی منطقه بیضا استان فارس



فهرست مطالب

عنوان صفحه

چکیده1

فصل اول: کلیات

1-1- مقدمه2

1-2- ضرورت مطالعه5

1-3- اهداف مطالعه8

1-4- فرضیات مطالعه9

1-5- کلیات10

1-5-1- بيمه در بخش كشاورزي10

1-5-2- پیدایش بیمه کشاورزی در جهان14

1-5-3- تاریخچه بیمه کشاورزی در ایران15

1-5-4-نظريهبيمهمحصولاتكشاورزي16

فصل دوم: مروری بر پژوهش های انجام شده

فصل سوم: تئوري و روش پژوهش

3-1- روش و تئوری تحقیق28

3-2- مدل رگرسيوني لاجيت29

3-3- طراحی مدل لاجیت برای مطالعه حاضر36

3-4- برآورد مدل لاجیت38

3-5- روش گردآوری اطلاعات39

3-6- روش نمونه گیری40

3-7- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات41

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل

4-1- ویژگی های آماری متغیرهای مورد مطالعه42

4-2- مقایسهيمیانگینخصوصیاتاجتماعی– اقتصاديکشاورزانبیمهشدهوبیمهنشده45

4-3- تخمین مدل های لاجیت49

4-4- عوامل مؤثر بر تقاضای (پذیرش) بیمه گندم از سوی کشاورزان51

4-5- اثرات نهایی احتمال تقاضای بیمه گندم از سوی کشاورزان منطقه56

4-6- عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم58

4-7- بررسی علل پذیرش و عدم پذیرش بیمه از سوی بیمه شدگان و بیمه نشدگان63

4-8- نتیجه گیری و مقایسه نتایج حاصل از مطالعه با برخی مطالعات دیگر66

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات

5-1- خلاصه و نتیجه گیری68

5-2- پيشنهادت 71

منابع و مآخذ

منابع74

 

 

فهرست جداول

عنوان صفحه

جدول (4-1): برخی ویژگی های اجتماعی و اقتصادی نمونه مورد بررسی44

جدول (4-2): بررسی وضعیت پذیرش بیمه گندم در نمونه مورد بررسی 45

جدول (4-3): مقایسه میانگین خصوصیات کشاورزان گندم کار بیمه شده و نشده............................................... 46

جدول (4-4): نتایج عدم وجود هم خطی بین متغیر های لحاظ شده در مدل تقاضای بیمه گندم................................... 52

جدول (4-5): برآورد ضرایبرگرسيونالگويلاجيتبرايشناساييعواملمؤثربرتقاضاي بيمه گندم................. 54

جدول (4-6): محاسبه اثرات نهایی احتمال تقاضای بیمه گندم از سوی کشاورزان منطقه..................................... 57

جدول (4-7): نتایج عدم وجود هم خطی بین متغیر های لحاظ شده در مدل نگرش کشاورزان نسبت به بیمه.................. 59

جدول (4-8): برآورد ضرایبرگرسيونالگويلاجيتبرايشناساييعواملمؤثربرنگرش کشاورزان نسبت بهبيمه گندم.................. 61

جدول (4-9): محاسبه اثرات نهایی نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم................................................... 63

جدول (4-10): بررسی علل تمایل به پذیرش بیمه گندم.... 64

جدول (4-11): بررسی علل عدم تمایل به پذیرش بیمه گندم65

جدول (4-12): مقایسه نتایج حاصل از مطالعه با برخی مطالعات دیگر66

 

 

فهرست شکل ها و نمودارهاچ

عنوان صفحه

شکل 1: تابع توزیع تجمعی انباشته32

شکل 2: نمايش هندسي مدل پروبیت33

شکل 3: توزیع تجمعی پروبیت و لاجیت35

 

 

چکیده

نظربهاهمیتبالايبیمهي محصولاتکشاورزيدرافزایشتولیدوکاهشریسکدربخشکشاورزياین مطالعه تلاشیدرراستاي شناساییعوامل مؤثربراحتمالپذیرشبیمهيمحصولگندم و همچنین شناساییعواملمؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندمدرمنطقه بیضا استان فارس با استفاده از الگوی لاجیت بوده است. همچنین در این مطالعه سعی شد به بررسی و مقایسه خصوصیات فردی و اجتماعی بیمه شدگان و بیمه نشدگان و علل تمایل یا عدم تمایل به پذیرش بیمه محصول گندم از سوی گندم کاران منطقه پرداخته شود. اينپژوهشازطريقروشاسناديوپيمايشيبا تکمیل پرسشنامه در بهار 1393 انجامشد. نتایج مطالعه مشخص کرد که در مورد متغیرهای تعداد افراد خانواده، سطح زیر کشت، تعداد ساعات شرکت در کلاس های ترویجی و آموزشی، رضایتازپرداختصندوقبیمهبابتخسارت، رضایتازعملکردصندوقبیمهمحصولاتکشاورزی، آگاهیکشاورزانازاهدافوفوایدبیمه بین کشاورزان گندم کار بیمه شده و نشده تفاوت معنی داری در سطح 10 درصد وجود دارد. همچنین نتایج مدل لاجیت نشان داد متغیرهای سابقه کار کشاورزی، تعداد افراد خانوار، سطح زیر کشت، تعدادساعاتشرکتدرکلاس های آموزشی وترویجی ونیز رضایت از عملکرد صندوق از عوامل تأثیرگذار بر پذیرش (تقاضای) بیمه گندم توسط کشاورزان گندمکار منطقه بیضا استان فارس بوده است. بعلاوه متغیرهای سطح زیر کشت، تعداد قطعات زمین زراعی، داشتن شغل دوم، تعداد دفعات خسارت، رضایت از عملکرد بیمه و رضایت از پرداخت بیمه بر نگرش کشاورزان منطقه نسبت به بیمه گندم مؤثر بوده است.

 

واژه های کلیدی:بیمه محصولات کشاورزی، تقاضای بیمه، مدل لاجیت، گندم.

 

 

 

 

 

 

فصل اول

کلیات

 

 

1-2- ضرورت مطالعه

بیمه ي کشاورزيیکیازمهمترینابزارایجادامنیت سرمایه گذاريدراینبخشومقابلهباعدمحتمیتو مخاطره پذیريشدیدفعالیتوسرمایه گذاريوبه عبارتدیگرمهمترینابزارحمایتیبرايتبدیلمدیریت بحرانبهمدیربتریسکاست (فالکو و همکاران، 2005).سیاستبیمه يکشاورزيیکیازراه هاي اصولیوآزمون شدهبرايتامینپایدارسرمایه گذاري دربخش کشاورزيکهپیش شرطاساسیتحقق هدف هايتوسعهکشاورزياست،محسوبمی شود. در ضمن،بیمهتوانمندي هايکشاورزانرابرايرویارویی بامخاطره هاافزایش می دهدوموقعیتاعتباريآنهارا بهبودمی بخشد. بیمه يمحصولاتکشاورزيدراصل،سازوکاري برايمشارکتدرپذیرش ریسکاستکهازراه مشارکتتولیدکنندگاندرپذیرش ریسک،درهنگام پدیدآمدنخطر،ازضرروزیانواردشدهبر تولیدکنندهجلوگیريمی کندویابهدرآمدويثبات می بخشد. ازسوییدیگر،بیمه يمحصولاتکشاورزي، نوعیسازوکارمالیاستکهبهجبرانخسارتهاي برخاستهازتغییراتاقلیمیوپدیده هايطبیعیخارجازکنترلبشرمی پردازد. و هدف آن حداقل کردن بی ثباتی ناشی از خسارات حاصل از عوامل گوناگون و نامشخص در بخش کشاورزی و تقسیم ریسک است. بیمه ی محصولات، کشاورزان را در برابر نابودی یا ضایع شدن محصول با پرداخت حق بیمه ی اندکی محافظت نموده و نیز می تواند منبع اطمینان و اعتماد کشاورزان برای پذیرش و استفاده از نوآوری ها و روش های اصلاح شده کشاورزی و همچنین زمینه ساز سرمایه گذاری بیشتر در کشاورزی باشد (فردوسی، 1373). سیاست بیمه کشاورزی یکی از راه های اصولی و آزمون شده برای تامین پایدار سرمایه گذاری در بخش کشاورزی که پیش شرط اساسی تحقق هدف های توسعه ی کشاورزی است، محسوب می شود (امیر نژاد و همکاران، 1388). همانگونه که می دانیم کشاورزی فعالیتی توام با ریسک است. کشاورزان به طور مداوم با تغییر قیمت ها، عملکردها و دیگر پیامدهایی که بازده مالی و رفاه عمومی آنها را تحت تاثیر قرار می دهد، مواجه می شوند. برای تولیدکنندگان بخش کشاورزی، فهم ریسک، شناسایی منابع ریسک و مدیریت آن هنگام تصمیم گیری در مواجهه با شرایط ریسکی بسیار با اهمیت است (عین اللهی، 1387 و هاروود و همکاران، 1999). لذا بسترسازی برای استفاده از بیمه در جهت مدیریت ریسک در این بخش ضروری به نظر می رسد. سیاست گذاری برای ایجاد بستر مناسب جهت ارایه ابزارهای دقیق و مؤثر برای کنترل و تعدیل منابع ریسکی، می تواند نقش شایانی در افزایش قدرت تولیدی و رفاه کشاورزان باشد. در سال های اخیر بیمه ی محصولات کشاورزی به عنوان ابزاری نوین جهت حداقل کردن بی ثباتی درآمدی ناشی از منابع ریسکی و ایجاد امنیت سرمایه گذاری شناخته شده است (جابری، 1378).

بیمه محصولات کشاورزی نسبت به دیگر استراتژی های مقابله با ریسک فواید بیشتری داشته و در نتیجه نظر و بودجه سیاست گذاران کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه را به خود جلب کرده است. کشاورز زمانی که بداند افت مصیبت بار درآمدي به دلایل خارج از کنترل او از نظر مالی جبران می شود، تمایلش برای تخصیص منابع در راه هایی که حداکثر سود را تامین می کنند، بیشتر می شود. برای مثال گرایش بیشتری به پذیرش تکنولوژیهای پیشرفته اما نامطمئن پیدا می کند بدین ترتیب افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی و افزایش درآمد کشاورزی و کاهش فقر در روستا می تواند نتیجه تاثیر نهایی پذیرش بیمه محصولات کشاورزی باشد.

قانون بیمه محصولات کشاورزی در مورخ 1/3/62 در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید بر اساس این مصوبه به منظور انجام بیمه انواع محصولات کشاورزی در مقابل خسارتهای ناشی از سوانح طبیعی و حوادث قهری، صندوق بیمه محصولات کشاورزی در بانک کشاورزی تاسیس گردید در حقیقت صندوق بیمه بر اساس اهداف و سیاستهای دولت در بخش کشاورزی در قالب برنامه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اهداف خود را با مشارکت و همکاری بانک کشاورزی تحقق می بخشد و نهایتاً با اجرای سیاستهای حمایتی دولت برای افزایش تولید محصولات اساسی کشاورزی و بالا بردن سطح درآمد کشاورزان و دامداران نقش حساس و مؤثری را ایفاء می نماید و از این طریق بعنوان پشتوانه‌ای مطمئن در جهت تثبیت درآمد، اطمینان خاطر کشاورزان و دامداران را نیز فراهم نموده و سبب اتکاء به نفس آنان می شود. صندوق بیمه همواره در پی اجرای قانون بیمه محصولات، تحت پوشش قراردادن محصولات کشاورزی با مشکلات عدیده‌ای روبرو بوده است. از جمله این مشکلات عبارت است از کمبود عملیات آموزشی و ترویجی در میان کشاورزان و عدم توصیه‌های لازم در مورد مصرف بذر مناسب، زمان کشت و غیره که موجب شده تا دگرگونی های شرایط جوی که امری طیعی است خسارت های غیر منتظره به بارآورد که اگر به آنها توجه می شد قابل تخفیف بود. همچنین عدم توجیه مناسب کشاورزان در زمان عقد قرارداد بیمه توسط کارشناسان صندوق بیمه در مورد نحوه پرداخت غرامت و نوع خسارت های تحت پوشش بیمه سبب دلزدگی کشاورزان از نظام بیمه محصولات کشاورزی می گردد. بدین ترتیب شناخت و افزایش زمینه پذیرش بیمه محصولات کشاورزی از سوی تولید کنندگان این بخش و ترویج و اشاعه فرهنگ بیمه و ایجاد احساس التزام به بیمه در بین آنان امری مهم محسوب شده و بایستی در برنامه‌های توسعه‌ای صندوق بیمه و نظام های ترویج کشاورزی و دامداری کشور قرار گیرد (سجادی، 1378 ). چراکه توسعه بیمه می تواند نقش قابل توجهی در جبران خسارت وارده به این بخش ایفا کند و همچنین موجبات تضمین استقلال مالی و صندوق بیمه محصولات کشاورزی و رهایی از وابستگی مالی آن به دولت را فراهم آورد ( دریجانی و قربانی، 1378) و باعث افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی و افزایش درآمد و کاهش فقر در جامعه کشاورزی و روستائی شود ( رحیمی، 1379 ).

در عین حال نیل به این هدف نیازمند شناسائی و بررسی عوامل مؤثر و پذیرش بیمه محصولات کشاورزی و موانع پذیرش آن از سوی کشاورزان و نیز بررسی دیدگاه ها و نظرات کشاورزان نسبت به این طرح می باشد. زیرا از این طریق ضمن بررسی ترکیب و میزان تاثیر عواملی که در پذیرش بیمه از سوی کشاورزان تاثیر داشته و نیز عواملی که مانع پذیرش بیمه از سوی سایر کشاورزان بوده‌اند می توان به راهکارهایی برای رفع موانع و تقویت نقاط مثبت در این زمینه جهت تشویق و ترغیب کشاورزان به پذیرش این طرح دست یافت و زمینه مناسبی را برنامه ریزی صحیح تر جهت مشارکت کشاورزان در این طرح فراهم آورد. از طرف دیگر بررسی میزان تطابق ویژگی ها و شرایط بیمه محصولات کشاورزی و نحوه اجرای آن با شرایط و امکانات کشاورزان و میزان رضایت کشاورزان از این طرح از جمله عواملی می باشد که می تواند در ارزیابی برنامه‌های اجرائی صندوق بیمه به برنامه ریزان و سیاست گذاران آن کمک کند که در این تحقیق با بررسی دیدگاه ها و نظرات کشاورزان پذیرنده بیمه و کشاورزان نپذیرنده بیمه محصولات کشاورزی به این موضوع پرداخته شده است.

1-3- اهداف مطالعه

- بررسی و مقایسه خصوصیات فردی بیمه شدگان و بیمه نشدگان

- شناسائی و تعیین ویژگی های فردی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر پذیرش و تقاضای بیمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه

- شناسائی و تعیین ویژگی های فردی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه

- برآورد دو مدل رگرسیونی لاجیت

- تعیین اثرات نهایی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم

- تعیین اثرات نهایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه محصول گندم

- بررسی علل پذیرش بیمه از سوی بیمه شدگان

- بررسی علل عدم پذیرش بیمه از سوی بیمه نشدگان

 

1-4- فرضیات مطالعه

  1. ويژگي هاي فردي كشاورزان بر پذیرش بيمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه مؤثر است.
  2. سطح زير كشت گندم بر احتمال پذیرش بيمه توسط زارعین گندم کار تاثير مثبت دارد.
  3. بين سابقه و تجربه کشاورزی و احتمال پذیرش بيمه توسط زارعین گندم رابطه منفی وجود دارد.
  4. رضایت از عملکرد صندوق بیمه بر احتمال پذیرش بيمه توسط زارعین گندم کار و نگرش آن ها نسبت به بیمه محصولات کشاورزی تاثير مثبت دارد.
  5. بين شرکت در کلاس های ترویجی و احتمال پذیرش بيمه توسط زارعین گندم رابطه مستقیم وجود دارد.
  6. خسارت وارده به كشاورز در سالهاي گذشته از عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به آن است.

 

1-5- کلیات

1-5-1- بيمه در بخش كشاورزي

يكي از ويژگي هاي بارز فعاليت هاي توليدي بخش كشاورزي، وابستگي زياد آن به طبيعت و شرايط غير قابل كنترل و گاهي غير قابل پيش‌بيني محيطي مي‌باشد. بنابراين، توليد كشاورزي در شرايط طبيعي يكي از پرمخاطره‌ترين نوع فعاليتهاي اقتصادي محسوب مي‌شود. طغيان آفات، انواع بيماريهاي گياهي و دامي، تغييرات ناگهاني دما، كمبود و پراكنش نامناسب بارندگي و بروز خشكسالي‌هاي پياپي و پيامدهاي ناشي از آن و نيز وقوع بلاياي طبيعي مانند سيل و زلزله، ممكن است خسارتهاي زيادي به كشاورزان و بخش كشاورزي وارد كند كه جبران آن نه تنها از عهده توليدكنندگان خارج است، بلكه بدون اعمال يك روش نظام‌مند و مطالعه شده دولتي نيز ميسر نيست.

ميزان مخاطرات اثرگذار بر فعاليتهاي كشاورزي زماني روشن‌تر مي‌شود كه بدانيم كشور ما به عنوان دهمين كشور بلاخيز دنيا شناخته شده است، به طوري كه از بين 40 نوع بليه طبيعي كه در جهان ثبت شده، 31 نوع آن در ايران رخ مي‌دهد و اين در حالي است كه بخش مهمي از توليدكنندگان، به خصوص روستائيان، توان مالي متوسط و محدودي داشته و دارايي خود را در هر دوره بهره‌برداري طي فرآيند توليد به كار مي‌گيرند و گاه حتي كمترين خسارت هم ممكن است آنان را از هستي ساقط و يا شرايط زندگي را براي آنها بسيار مشكل ساخته و خسارت‌ديدگان را براي سال آينده از چرخه توليد خارج نمايد.

از سويي ديگر، در شرايط كنوني اقتصاد ملي كه در آن الگوي كاهش دخالت مستقيم اقتصادي دولت و افزايش مشاركت بخش خصوصي در فعاليتهاي توليدي و اقتصادي، اصل آزمون شده و مورد قبول به شمار مي‌آيد، دولت كوشش مي‌كند تا زمينه جلب و جذب سرمايه‌هاي خصوصي در بخش كشاورزي را فراهم سازد. البته بايد توجه داشت كه براي نيل به اين هدف، بكارگيري راهكارهاي افزايش ضريب اطمينان براي سرمايه‌گذاري و كاهش نرخ مخاطرات، يك اصل ضروري و غير قابل اغماض است. يكي از راهكارهاي مؤثر در اين خصوص را مي‌توان در صنعت بيمه و بهره‌مندي از مزاياي آن در بخش كشاورزي جستجو كرد، كه از آن به عنوان كارآمدترين اهرم حمايتي دولت در اين بخش نام برده مي‌شود (رحمانی، 1382).

بیمه محصولات کشاورزی مجموعه عملیاتی است که به موجب آن صندوق بیمه محصولات کشاورزی از طریق عقد قرارداد در شعب صدور بانک کشاورزی با کشاورزان و دریافت وجهی بنام حق بیمه متعهد می شود در هنگام بروز حوادث مشخصه در قرارداد، خسارت وارده به محصولات کشاورزی تحت پوشش را بر اساس تعرفه مربوط پرداخت نماید. بيمه با ايجاد زمينه لازم براي كاهش مخاطرات فعاليتهاي توليدي، بهره‌برداران و توليدكنندگان خرد را كه سرمايه بسيار اندكي داشته و حاضر به پذيرش خطر در توليد نمي‌باشند، به توليد، كاربرد و استقبال از طرح‌ها و روش‌هاي نوين توليدي تشويق مي‌نمايد.

بیمه محصولات کشاورزى براى از بین بردن خطرات نقشى ندارد. بلکه به منظور سر شکن کردن خطر در طول زمانهاى مختلف بکارگرفته مى شود. سر شکن کردن خطر در طول زمان به این شکل صورت مى گیرد که کشاورز با پرداخت حق بیمه، زیان ناشى از وقوع خطر را در طول زمان تقسیم مى کند. به این دلیل حق بیمه را قیمت تامین و ایجاد امنیت براى کشاورزى نیز نامیده اند. اولین اثر مثبتى که در توسعه کشاورزى، نقش آن بر روى کشاورزان ریسک گریز است. یک کشاورز ریسک گریز در صورتى که تحت پوشش هاى بیمه اى مورد حفاظت قرار بگیرد مانند آن است که در فعالیتى بدون ریسک به فعالیت مى پردازد. شرکت در فعالیتهاى همراه با ریسک تنها با افزایش ریسک پذیرى کشاورزان و تشویق آنان به پوشش هاى بیمه اى امکانپذیر مى باشد.

نقش دیگر بیمه محصولات کشاورزى، افزایش سرمایه گذارى در بخش کشاورزى است، باید توجه داشت که هزینه هاى اقتصادى ریسک محدود به خسارت غیر منتظره ناشى از آن نیست. وجود ریسک باعث بوجود آمدن فضاى عدم اطمینان می شود و این امر با تاثیر گذارى بر قیمت هاى سایه اى، هزینه هاى نامرئى اضافى را بر کل اقتصاد، بطور اعم و بر بخش کشاورزى به طور اخص تحمیل مى کند. ریسک و به تبع آن عدم اطمینان با بالا بردن نا اطمینانى و در نتیجه کاهش نرخ بهره ورى انتظارى موجب پایین آمدن بهره ورى نهایى سرمایه گذشته و بر تخصیص سرمایه ها بین فعالیتهاى مختلف اثر مى گذارد. به عبارت دیگر عامل ریسک موجب نا کارایى در تخصیص بهینه سرمایه هاى موجود به سرمایه گذارى هاى کشاورزى و کند شدن روند توسعه سرمایه گذارى هاى جدید مى شود.

خطرات و صدماتي كه ممكن است محصولات كشاورزي را در معرض نابودي و خسارت قرار دهند به شرح زير است:

الف) خطرهاي اقتصادي محصولات كشاورزي: محصولات كشاورزي از بعد اقتصادي در دو مرحله با تهديد روبه رو هستند.

- قبل از عرضه به بازار: نوسان در قيمت مواد اوليه مورد نياز بخش كشاورزي (نهاده‌هاي توليد) اعم از بذر، كود و ماشين‌آلات كشاورزي و ... .

- پس از عرضه به بازار: بي‌ثبات بودن قيمت محصولات كشاورزي و نامشخص و ناپايدار بودن سياست دولتها و نوسانات جهاني در قيمت محصولات كشاورزي.

ب) خطرات اجتماعي: خطرات اجتماعي بسياري، كشاورزي و محصولات اين بخش را تهديد مي‌كند، مانند دزدي از مزارع و باغها، ادوات و ماشين‌آلات كشاورزي و جنگ، آشوب و بلوا كه به طور مستقيم و غيرمستقيم به كشاورزي آسيب وارد مي‌كنند.

ج) خطرات طبيعي: خطرات طبيعي تهديدكننده محصولات كشاورزي شامل خطرات جوي، آفات و بيماريهاست. خطرات جوي، در برگيرنده طيف وسيعي از خطرات مانند سيل، توفان، تگرگ، گردباد، خشكسالي، سرمازدگي، گرمازدگي و غيره است. آفات و بيماريهاي گياهي مختلفي نيز توليدات بخش كشاورزي را تهديد مي‌كنند كه در قالب فعاليت‌هاي بيمه نمي‌گنجند.

محصولات كشاورزي در كشورهاي مختلف جهان بر اساس روشهاي متفاوتي بيمه مي‌شوند، با اين وجود روشهاي عمده اي كه بيمه كشاورزي بر اساس آنها طراحي و اجرا مي‌گردد، يكي از سه روش زير است:

الف) هزينه توليد: دريافت حق بيمه و پرداخت خسارت در اين روش، بر مبناي هزينه‌هايي است كه براي توليد محصولات كشاورزي صرف مي‌شود. اين طريق يكي از رايجترين روشهاي بيمه كردن محصولات كشاورزي در سراسر دنياست و در اغلب كشورها با توجه به مزيت ساده بودن عمليات اجرايي آن، مورد استقبال قرار دارد.

ب) نسبتي از بازده محصول: در اين روش، قيمت و همچنين ميزان تقريبي توليدات كشاورزي تخمين زده مي‌شود و بر اساس اين تخمين، مبلغ حق بيمه و همچنين غرامت پرداختي مشخص مي‌شود. اين روش در كشورهايي با تورم اقتصادي پائين قابل اجراست، اما در كشورهايي با تورم بالا و نوسانات گاه فراوان در قيمت محصولات كشاورزي، روش مناسبي نيست.

ج) نسبتي از وام داده شده به كشاورز: يكي ديگر از روشهاي بيمه محصولات كشاورزي، دريافت نسبتي از وام اعطا شده به كشاورز به عنوان حق بيمه و همچنين پرداخت غرامت بر اساس اين وام مي‌باشد. اين روش مستلزم اجباري بودن بيمه محصولات كشاورزي است و در كشورهايي نظير كشور هند اجرا مي‌شود. مزيت اين روش، ساده بودن آن به لحاظ اجرايي و نقص آن نيز اجباري بودن براي كشاورزاني است كه از وام توليدي استفاده مي‌كنند.

 

1-5-2- پیدایش بیمه کشاورزی در جهان

بيمه محصولات كشاورزي از آغاز قرن بيستم مورد توجه جدي كشورها قرار گرفت. ايالات متحده آمريكا اولين كشوري است كه از سال 1909 طرحهاي مختلف بيمه كشاورزي را مورد بررسي قرار داد و از سال 1939 تاكنون اجراي آنها را در سطح گسترده‌اي ادامه داده است. كانادا نيز از پيشگامان صنعت بيمه محصولات كشاورزي به شمار مي‌رود. كشورهاي شيلي، پرو و اكوادور نيز در آمريكاي جنوبي، از دهه70 ميلادي، بيمه كشاورزي را آغاز نموده‌اند. در جوامع اروپايي، بيمه كشاورزي در چند دهه اخير رشد پيدا كرده و در سوئد به صورت گسترده‌اي اجرا شده است. در قاره آسيا، ژاپن اولين كشوري است كه در سال 1929، قانون بيمه دام و در سال 1939 بيمه محصولات كشاورزي را تصويب كرد و از سال 1974 برنامه آن را به طور كامل و در سطح كل كشور به اجرا در آورد. كشورهاي فيليپين، سريلانكا، هند، تايلند، كره و بنگلادش نيز در اين زمينه اقدام كرده و در مجموع 70 درصد از كشورهاي قاره آسيا، بيمه كشاورزي را در سه دهه اخير اجرا نموده‌اند. در بسياري از كشورها، بيمه‌هاي كشاورزي يكي از فعاليتهاي متنوع شركتهاي بزرگ بيمه تجاري است و به صورت بخشي از عملكرد كلي آنها منعكس مي‌شود. اغلب كشورهاي اروپايي چنين وضعيتي دارند. قدر مسلم اين است كه ضرورت حضور بيمه در بخش كشاورزي در سراسر دنيا احساس شده و به تناسب سياستهاي داخلي كشورها به اشكال مختلف به اجرا در آمده است (رحمانی، 1382).

 

1-5-3- تاریخچه بیمه کشاورزی در ایران

اگرچه بیمه به شکل سنتی آن وبه مفهوم تعاون و همیاری و یا اهداف سرشکن کردن ضرر و زیان فرد یا افراد معدود بین همه افراد گروه یا جامعه، در ایران باستان سابقه‌ای طولانی داشته و مردم ایران زمین همواره باالهام از تعالیم الهی و دستورات کتب آسمانی که بر تعاون و همیاری تاکید دارند برای کمک به جبران خسارت های ناخواسته که برای هموطنان و حتی مردم سایر کشورها پیش می آید فعال و پیشگام بوده اند. با این وجود بیمه به شکل حرفه‌ای و امروزی برای اولین بار در سال 1269 هجری شمسی در ایران مطرح گردید در این سال مذاکراتی بین دولت وقت ایران و سفارت روس بعمل آمد و متعاقب آن امتیاز انحصاری در زمینه بیمه حمل و نقل به مدت 75 سال به یک فرد تبعه روس بنام ( لازار پولیاکف ) واگذار شد. که شخص نامبرده ظرف مهلت مقرر (سه سال ) که برای آغاز فعالیت داشت نتوانست شرکت بیمه مورد نظر را تاسیس نماید لذا از او سلب امتیاز گردید. پس از آن از سال 1289 هجری شمسی دو شرکت روسی به تاسیس نمایندگی بیمه در ایران پرداختند. آغاز فعالیت جدی در زمینه بیمه را می توان سال 1310 هجری شمسی دانست زیرا که در این سال قانون و نظامنامه ثبت شرکت‌ها در ایران به تصویب رسید(کریمی، 1379). براي حمايت از كشاورزان و دامداراني كه محصولاتشان بر اثر حوادث و سوانح غيرقابل پيش‌بيني، خسارت مي‌ديد و به منظور كمك به ادامه فعاليت توليدي آنان، در سال 1358، قانون تشكيل صندوق ويژه‌اي به نام «صندوق كمك به توليدكنندگان خسارت ديده محصولات كشاورزي و دامي» در بانك كشاورزي به تصويب رسيد. پيرو تصويب اين قانون، قانون تشكيل صندوق امداد روستائيان، مصوب 24/11/1353 و طرح ايجاد صندوق بيمه محصولات كشاورزي در وزارت تعاون و امور روستائيان، مصوب 27/4/1355 ملغي گرديد.

با توجه به نقش بيمه در جبران زيانهاي متوالي، بازسازي توان مالي و ايجاد انگيزه براي افزايش بهره‌وري بهره‌برداران و نيز ناتواني ‹‹ صندوق كمك به خسارت‌ديدگان محصولات كشاورزي و دامي›› در تأمين خسارت واقعي آسيب‌ديدگان بخش كشاورزي، بر اساس تبصره پنج مصوبه شوراي انقلاب در سال 1358، وزارت كشاورزي مكلف گرديد طي پنج سال از تاريخ تصويب قانون تشكيل صندوق، كمك، مطالعات و اقدامات لازم را در مورد اجراي مقررات مربوط به بيمه محصولات كشاورزي انجام دهد.

 

1-5-4-نظريهبيمهمحصولاتكشاورزي

درمبحثنظريهبيمهمحصولاتكشاورزيارائهتعريفيازمفهومريسكونبود حتميتضروريبهنظرميرسد .نایت (1961) اولينكسيبودكهبينمفهوم ريسكونبودحتميتتفاوتقائلشد. بهاعتقادوي،تفاوتبينريسكونبودحتميتدر مشخصبودنيانبودناحتمالوقوعيكحادثهاست؛بدينمفهومكهاگراحتمالاتوقوع يكحادثهمشخصباشد،مسئلهتصميمگيريازنوعريسكودرغيراينصورتازنوعنبود حتميتخواهدبود.بهعبارتديگرريسكعبارتاستازعدماطمينانقابل اندازهگيريونبودحتميتعدماطمينانياستكهقابلاندازهگيرينيست. بهاعتقادبوديو مرتن (1998) ريسكعدماطمينانياستكهرفاهفردراتحتتأثير قرارميدهدواغلببابداقباليوزيانهمراهاست. كشاورزياز لحاظماليفعاليتيتوأمباريسكاست. كشاورزانبهطورمداومباتغييرقيمتها،عملكردهاوديگرپيامدهاييكهبازدهماليورفاهعموميآنهاراتحتتأثيرقرارمي دهد،مواجهميشوند. برايتوليدكنندگانبخشكشاورزيفهمريسك،شناساييمنابعريسكومديريتآنهنگامتصميمگيريدرمواجههباشرايطريسكيبسياربااهميتاست (هاروود و همکاران، 1999). كشاورزاننيزهمچونسايرتوليدكنندگاندرهنگاممواجهشدنباشرايطريسكيرفتارهاي متفاوتيازخودنشانميدهند،بهطوريكهدراينزمينهكشاورزانبهسهگروه ريسكگريز، ريسكخنثي وريسكپذير تقسيمميشوند. بيمهمحصولات كشاورزييكيازكاربرديترينواكنشهايريسكيزارعانوراهحليمناسببراي حداكثرسازيدرآمداست. در واقعبيمهمحصولاتكشاورزيروشيبرايپذيرشريسكو بهاشتراك گذاشتنآثارزيان بارريسكازطرفكشاورزانريسكگريز و بنگاههايبيمهگرميباشد (بابکوک، 2004).بنابراينبيمهمحصولاتكشاورزييكرفتارعقلاييازسويتوليدكنندگاناستكهبنابه ضرورتبرايجلوگيريازكاهشتوليدوانتخابمناسبتركيبنهادههاصورتميگيردو باانعقادقراردادبيمهايكهبتوانددرآمدخالصتوليدكنندهرادربرابرريسكهايتوليدوبازارحمايتكند،انجامميشود (ماهول و رایت، 2003). نلسون و لوهمن (1987) بيمهمحصولاتكشاورزيراسازوكاريبرايمشاركتدر ريسكميدانندكهدرعملموجبانتقالريسكازكشاورزانبهمؤسساتبيمهكنندهدولتي ياخصوصيميشود. بهبيانديگرتوليدكنندهباپرداختحقريسكياهمانحقبيمهموجب انتقالريسكبهصندوقبيمهمحصولاتكشاورزيميشود.پژوهشگرانفوقنظريهبيمه محصولاتكشاورزيرابراساسبهينگيپارتواستوارنمودهوفساداخلاقيوانتخاب معكوسرامهمترينعواملانحرافازبهينگيپارتومعرفينمودندكهازضعفاطلاعات سرچشمهميگيرد.

درمتوناقتصادي،فساداخلاقيبهصورتدگرگونيدرمصرفنهادهها تعريفميشودكهازانگيزهايناسازگارواطلاعاتنامناسبنشأتگرفتهوموجبانحرافاز بهينهاجتماعيميشود (هلم استروم، 1979). انتخابمعكوسنيزمسئلهاياستكهازاطلاعاتنامتناسبموجودبينبيمهگروبيمهگزارناشيميشود. نلسون و لوهمن (1987) معتقدندكهمشكلاتفساداخلاقيدربحثبيمهمحصولاتكشاورزيبهايندليلاتفاق ميافتدكهبيمهگزارميتواندعمليرامرتكبشودكهاحتمالضرروزيانراتحتالشعاع قرارميدهدودر عينحالتوسطبيمهگرمشاهدهنميشود. ازنظرآنان،آثارفساداخلاقيبه فرمقراردادبيمهوتوزيععملكردبستگيدارد. آنانهمچنينمعتقدندكهانتخابمعكوس زمانياتفاقميافتدكهبيمهگرريسكيبودنذاتيكشاورزانمختلفرانميتواند تشخيص دهدواينمسئلهباعثميشودتابخشخصوصيازبيمهمحصولاتكشاورزيبهخوبي استقبالنكند.


خرید و دانلود بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم :  مطالعه موردی منطقه بیضا استان فارس

افزایش فالوور اینستاگرام