عوامل مؤثر بر استقرار مدیریت دانش در شرکت‌های تولیدی استان گیلان



«فهرست مطالب»

عنوان صفحه

چکیده...1

فصل اول. کلیات تحقیق

1-1- مقدمه..3

1-2- بيان مساله...4

1-3- ضرورت انجام تحقيق..6

1-4- چارچوب نظري تحقيق..7

1-5- هدف اصلي...9

1-6- اهداف فرعي...9

1-7-فرضيات اصلی تحقیق...9

1-8- تعريف مفهومي متغير هاي تحقيق.... 9

1-8-1- ساختار سازمانی.9

1-8-2-فرهنگ سازمانی....10

1-8-3- فناوري اطلاعات...10

1-8-4-منابع انساني...10

1-8-5- مدیریت دانش..11

1-9- تعريف عملياتي متغير هاي تحقيق..... 11

1-9-1- فرهنگ سازماني..11

1-9-2- ساختار سازماني ...11

1-9-3- فناوري اطلاعات...11

1-9-4- منابع انساني.......................................................................................................................................... 11

1-10- مديريت دانش.......................................................................................................................................... 12

1-11- قلمرو تحقيق(زماني، مكاني ، موضوعي).............................................................................................. 12

فصل دوم. ادبیات تحقیق

مقدمه...................................................................................................................................................................... 14

2-1- بخش اول : مديريت دانش......................................................................................................................... 15

2-1-1- تعاريف مديريت دانش.......................................................................................................................... 15

2-1-2- اهميت و ضرورت مديريت دانش......................................................................................................... 16

2-1-3- تاريخچه مديريت دانش......................................................................................................................... 18

2-1-4- چرخه مدیریت دانش............................................................................................................................ 19

2-1-5- مفاهيم مديريت دانش........................................................................................................................... 20

2-1-5-1- داده................................................................................................................................................... 21

2-1-5-2- اطلاعات............................................................................................................................................ 21

2-1-5-3- دانش................................................................................................................................................. 22

2-1-6- مكاتب مديريت دانش............................................................................................................................ 23

2-1-6-1- مكتب اقتصادي............................................................................................................................... 23

2-1-6-2- مكتب سازماني.................................................................................................................................. 23

2-1-6-3- مديريت دانش و مدیریت استراتژيك............................................................................................. 24

2-1-7- مدل هاي طبقه بندي دانش.................................................................................................................. 24

2-1-7-1- مدل زعيم و تاتگلو........................................................................................................................... 24

2-1-7-2- مدل هی سیگ.................................................................................................................................. 25

2-1-7-3- مدل بكمن ...................................................................................................................................... 25

2-1-7-4- مدل بکوویتز و ویلیامز.................................................................................................................... 26

2-1-7-5- مدل نوناکو و تاکوچی..................................................................................................................... 26

2-1-8- مدل فرايندهاي مديريت دانش در تحقيق حاضر.................................................................................. 27

2-2- بخش دوم: عوامل موثر بر استقرار مدیریت دانش..................................................................................... 28

2-2-1-مدل هاي زيرساخت مديريت دانش....................................................................................................... 28

2-2-1-1- مدل پژوهشي گلد............................................................................................................................. 28

2-2-1-2- مدل یه و لایی و هو.......................................................................................................................... 30

2-2-1-3- مدل پژوهشي لي و چويي................................................................................................................ 30

2-2-2- فرهنگ سازماني..................................................................................................................................... 32

2-2-2-1- ابعاد فرهنگ..................................................................................................................................... 36

2-2-2-2- اﺑﻌﺎد ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺳﺎزمانی....................................................................................................................... 37

2-2-2-3- ﻧﻘﺶ و اﻫمیت ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ........................................................................................................ 38

2-2-2-4- آﺛﺎر ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ......................................................................................................................... 38

2-2-3- فناوري اطلاعات.................................................................................................................................... 39

2-2-3-1- كاركرد هاي فناوري اطلاعات........................................................................................................... 41

2-2-3-2- ابعاد فن آوری اطلاعات................................................................................................................... 43

2-2-4- منابع انساني.......................................................................................................................................... 44

2-2-4-1- ﻧﻘﺶ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ در اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﻬﺎﯼ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ داﻧﺶ........................................................................... 45

2-2-4-2- انگیزه برای تلاش های دانش محور................................................................................................ 46

2-2-4-3- ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻦ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ داﻧﺶ و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ.......................................................................... 46

2-2-5- ساختار سازمانی..................................................................................................................................... 48

2-2-5-1- ابعاد ساختار..................................................................................................................................... 50

2-2-5-2- ساختار و مدیریت دانش.................................................................................................................. 53

2-4- بخش چهارم: پيشينه تحقیق...................................................................................................................... 57

2-4-1- پژوهش های خارجی............................................................................................................................ 57

2-4-2- پژوهش های داخلی.............................................................................................................................. 59

فصل سوم. روش اجرای تحقیق

3-1- مقدمه........................................................................................................................................................... 63

3-2- روش تحقيق................................................................................................................................................ 63

3-3- جامعه آماری و نمونه آماری....................................................................................................................... 64

3-4- روش نمونه گیری....................................................................................................................................... 65

3-5- فرآیند اجرایی پژوهش.............................................................................................................................. 68

3-6- روش و ابزار گردآوری اطلاعات............................................................................................................... 69

3-6-1- تحقيقات ميداني................................................................................................................................... 69

3-7- روایی و پايايي پرسشنامه............................................................................................................................ 70

3-7-1- روایی پژوهش........................................................................................................................................ 70

3-7-2- تعیین پایایی پرسشنامه........................................................................................................................... 71

3-8- تکنیک های آماری مورد استفاده................................................................................................................ 73

3-8-1- آمار توصيفي.......................................................................................................................................... 73

3-8-2- آمار استنباطي......................................................................................................................................... 73

فصل چهارم. تجزیه و تحلیل داده‌ها

4-1- مقدمه........................................................................................................................................................... 75

4-2- توصیف متغیرهای جمعیت شناختی.......................................................................................................... 76

4-2-1- جنسیت پاسخگویان.............................................................................................................................. 76

4-2-2- سن پاسخگویان..................................................................................................................................... 77

4-2-3- سابق خدمت پاسخگویان....................................................................................................................... 78

4-2-4- نوع استخدام پاسخگویان....................................................................................................................... 79

4-2-5- میزان تحصیلات پاسخگویان................................................................................................................. 80

4-3- توصیف متغیرهای تحقیق.......................................................................................................................... 81

4-3-1- توصیف متغیر استقرار مدیریت دانش................................................................................................... 81

4-3-2- توصیف متغیر ساختار سازمانی............................................................................................................. 82

3-3- توصیف متغیر فرهنگ سازمانی.................................................................................................................. 83

4-3-4- توصیف متغیر فناوری اطلاعات............................................................................................................ 84

4-3-5- توصیف متغیر مدیریت منابع انسانی..................................................................................................... 85

4-4- بررسی نرمال بودن توزیع متغیرها.............................................................................................................. 86

4-5- آزمون فرضیه های تحقیق........................................................................................................................... 87

4-6- خلاصه فصل............................................................................................................................................... 91

فصل پنجم. نتیجه‌گیری

5-1- مقدمه........................................................................................................................................................... 93

5-2- نتایج آمار توصيفي...................................................................................................................................... 93

5-3- نتایج بررسی فرضیات تحقیق..................................................................................................................... 94

5-4- نتیجه گیری................................................................................................................................................. 95

5-5- پیشنهادات................................................................................................................................................... 97

5-5- پیشنهادات اجرایی مبتنی بر نتایج تحقیق.................................................................................................. 99

5-6- پيشنهادات براي تحقيقات آتي................................................................................................................... 99

5-7- محدودیت های تحقیق................................................................................................................................ 100

منابع و مآخذ.......................................................................................................................................................... 101

پیوست .................................................................................................................................................................. 107

  «فهرست جداول»

عنوان صفحه

 جدول 2-1- عوامل موثر بر استقرار مدیریت دانش............................................................................................ 55

جدول 2-2- عوامل موثر بر استقرار مدیریت دانش............................................................................................ 56

جدول 3-1- تخصیص نمونه به واحدهای منتخب بر اساس نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای................................ 64

جدول 3-2- جامعه آماری(شامل گروه اصلی و شرکت‌های تابعه)..................................................................... 66

جدول 4-1- توزیع فراوانی و درصد جنسیت پاسخگویان................................................................................. 76

جدول 4-2- توزیع فراوانی و درصد سن پاسخگویان........................................................................................ 77

جدول 4-3- توزیع فراوانی و درصد میزان سابقه خدمت پاسخگویان............................................................... 78

جدول 4-4- توزیع فراوانی و درصد نوع استخدام پاسخگویان........................................................................ 79

جدول 4-5- توزیع فراوانی و درصد میزان تحصیلات پاسخگویان.................................................................... 80

جدول4-6- توصیف متغیر مدیریت دانش........................................................................................................... 81

جدول4- 7- توصیف متغیر ساختار سازمانی...................................................................................................... 82

جدول4- 8- توصیف متغیر فرهنگ سازمانی...................................................................................................... 83

جدول4- 9- توصیف متغیر فناوری اطلاعات...................................................................................................... 84

جدول4- 10- توصیف متغیر منابع انسانی......................................................................................................... 85

جدول 4-11- نتایج آزمون کولموگراف-اسمیرنوف........................................................................................... 86

جدول 4-12- ضریب همبستگی بین استقرار دانش و مدیریت منابع انسانی.................................................... 87

جدول 4-13- ضریب همبستگی بین استقرار مدیریت دانش و ساختار سازمانی.............................................. 88

جدول 4-14- ضریب همبستگی بین استقرار مدیریت دانش و فرهنگ سازمانی.............................................. 89

جدول 4-15- ضریب همبستگی بین استقرار مدیریت دانش و فناوری اطلاعات و ارتباطات.......................... 90

  «فهرست اشکال»

عنوان صفحه

 شکل 2-1- عوامل موثر بر موفقیت مدیریت دانش............................................................................................. 29

شکل 2-2- مدل زیر ساخت مدیریت دانش یه و لایی و هو............................................................................... 30

شكل 2-3- مدل لی و چویی................................................................................................................................ 32

شکل 3-1 فرایند اجرایی پژوهش........................................................................................................................ 68

«فهرست نمودارها»

عنوان صفحه

نمودار 2-1- مدل استقرار مدیریت دانش........................................................................................................... 56

نمودار 4-1- هیستوگرام جنسیت پاسخگویان..................................................................................................... 76

نمودار 4-2- هیستوگرام سن پاسخگویان............................................................................................................ 77

نمودار 4-3- هیستوگرام میزان سابقه خدمت پاسخگویان.................................................................................. 78

نمودار 4-4- هیستوگرام نوع استخدام پاسخگویان............................................................................................. 79

نمودار 4-5- هیستوگرام میزان تحصیلات پاسخگویان....................................................................................... 80

نمودار4-6- هیستوگرام متغیر مدیریت دانش...................................................................................................... 81

نمودار4-7- هیستوگرام متغیر ساختار سازمانی................................................................................................. 82

نمودار4-8- هیستوگرام متغیر فرهنگ سازمانی................................................................................................. 83

نمودار4-9- هیستوگرام متغیر فناوری اطلاعات................................................................................................. 84

نمودار4-10- هیستوگرام متغیر منابع انسانی...................................................................................................... 85

   چکیده

امروزه دانش مهم­ترین و با ارزش­ترین سرمایه هر سازمان می­باشد. تغییرات سریع و رشد روزافزون، هر سازمانی را بر آن می­دارد تا برای بقاء تمام تلاش خود را در مدیریت دانش به­کار گیرد. از آنجائی که نرخ شکست پروژه های مدیریت دانش قابل توجه است، شناخت عوامل موثر در اجرای موفقیت‌آمیز مدیریت دانش می تواند سازمان ها را در نیازسنجی، برنامه ریزی، اجرا و استقرار مدیریت دانش یاری دهد تا احتمال شکست پروژه های مدیریت آن کاهش یابد. چنانچه دانش به صورت اصولی مدیریت نشود و دانش فردی به دانش جمعی تبدیل نگردد، نمی‌توان آن را به عنوان رکن توسعه قلمداد کرد. یکی از ملزومات مدیریت دانش، شناسایی و فراهم آوردن زیرساخت‌های آن است. سازمان‌ها برای انجام مأموریت‌ها و دستیابی به اهداف خود دارای منابع و دارایی‌های متعدد می‌باشند که برخی از آن‌ها برای کسب مزیت رقابتی سازمان، نقش محوری دارند. دانش برای تمام سازمان‌ها، از جمله‌ی این منابع و دارایی‌ها؛ به طوریکه صاحبنظران علم مدیریت، دانش را جایگزین نهایی تولید، ثروت و سرمایه‌ی پولی می‌دانند.

این دانش، در رویه‌ها، دستورالعمل‌ها، دیدگاه‌ها، اقدامات و تصمیمات سازمانی مستتر است و زمانی اهمیت بیشتری می‌یابد که به محصولات و خدمات ارزشمندی تبدیل شود.

در این پژوهش که هدف اصلی آن بررسی عوامل مؤثر بر استقرار مديريت دانش در شرکت های تولیدی استان گیلان است، برای جمع آوری داده ها و بررسی فرضیه ها از روش میدانی استفاده شده که به این منظور 240 پرسشنامه در اختیار کارکنان شرکت های تولیدی استان گیلان قرار گرفت و سپس از آنان خواسته شد بر طبق طیف پنج گزینه ای لیکرت (کاملا مخالفم تا کاملا موافقم ) به هر یک از سوالات پاسخ دهند. برای تأیید روایی و پایایی پرسشنامه، از روش اعتبار محتوا و آلفای کرونباخ استفاده شد. جامعه پژوهش را کارکنان لیسانس به بالای این شرکت های تولیدی تشکیل داده اند. داده های جمع آوری شده با استفاده از آمار توصیفی (با استفاده از جداول توزیع فراوانی) و آمار استنباطی (با استفاده از آزمون همبستگی اسپیرمن، تحلیل واریانس و آزمون رگرسیون) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج بدست آمده در این تحقیق در سطح اطمینان 95 درصد نشان می دهد که بین مولفه های فرهنگ سازمانی، فناوری اطلاعات، منابع انسانی و ساختار سازمانی با استقرار مدیریت دانش رابطه معناداری وجود دارد.

واژگان کلیدی : ساختار سازمانی، فرهنگ سازمانی، فناوری اطلاعات، منابع انسانی و مدیریت دانش

  

 

فصل اول

کلیات تحقیق

 1-1- مقدمه

امروزه دانش به عنوان مهم­ترین و با ارزش­ترین سرمایه هر سازمانی می­باشد. تغییرات سریع و رشد افزون، هر سازمانی را بر آن می­دارد تا برای بقاء، تمام تلاش خود را در مدیریت دانش به­کار گیرد. مديريت دانش به دنبال دانش ، فرد ، تجربيات ، ارزش افزوده كاركنان و نيز پياده سازي بازيابي و نگهداري دانش ، به عنوان دارايي هاي سازمان است به گفته «پيتر دراكر» راز موفقيت سازمان در قرن 21 همان مديريت دانش است. در واقع، دانش تنها منبع در سازمان است که در اثر استفاده، نه‌تنها از ارزش آن کاسته نشده؛ بلکه بر ارزش آن نیز افزوده می‌شود. بنابراين مديريت سازمان ها بايد با تكيه بر دانايي برتر، امكان اتخاذ تصميمات معقول تر در موضوعات مهم و بهبود عملكردهای مبتني بر دانش را پيدا كنند . (قره بيگلو و همکاران، 1391: 3).

این دانش در رویه‌ها، دستورالعمل‌ها، دیدگاه‌ها، اقدامات و تصمیمات سازمانی مستقر و مستتر است و زمانی اهمیت بیشتر می‌یابد که به محصولات و خدمات ارزشمندی تبدیل شود(رضاییان و احمدوند، 1389: 22).

با توجه به پيچيده شدن محیط کسب و کار، رشد تكنولوژي، نو و بديع بودن علم سازمان ها، مديران به طور روزافزون تلاش مي كنند، دريابند چگونه سازمان هاي خود را كارآفرين، منعطف و خلاق سازند تا باعث رشد و موفقيت سازمان هايشان شوند، زيرا اگر ايده نو وارد سازمان ها نشود، رو به زوال مي روند (طاهری و همکاران، 1389: 46).

به منظور کسب موفقیت در محیط سازمانی-رقابتی امروز ، شرکت ها نیازمند آن هستند که از اشتباهات گذشته خود درس بگیرند و آن ها را تکرار ننمایند. مدیریت دانش، ارایه کننده نگرشی سنجیده و اصولی برای تضمین به کار گیری کامل دانش پایه سازمان همراه نیروی بالقوه مهارت ها و شایستگی ها، افکار، نوآوری ها و ایده های فردی به منظور ایجاد سازمانی موثرتر و پویاتر می باشد(زرگرپور و همکاران،1392،7).

سازمان هاي زيادي اميدوار هستند كه با اجراي مديريت دانش در امور كسب و كارشان بتوانند سرمايه هاي مجازي خود را مديريت كنند و منافع موجود را تقويت نمايند. با اين وجود تصميم گيري براي اجراي مديريت دانش اغلب براي سازمان ها سخت مي باشد اما حفظ و زوال يك سازمان مي تواند به اين تصميم وابسته باشد.(سالاري وهمکاران، 1390،3)اين تحقيق براي بررسي عوامل مؤثر بر استقرار مديريت دانش در شرکت های تولیدی استان گیلان صورت گرفته است.

1-2- بيان مساله

در حال حاضر مديريت دانش به موضوعي مهم براي هر دو بخش تئوري و عملي تبديل شده و به كارگيري آن در سالهاي اخير در سازمانها شتاب چشمگيري يافته است ولي موفقيت در اجراي آنها كمتر به چشم مي‌خورد در اينجاست كه نياز به درك بهتري از پيش شرط ها وزير ساخت هاي لازم جهت استقرار صحيح مديريت دانش احساس مي شود (خليفا و ليو، 2003)

اساس رقابت سازمانی در اقتصاد کنونی از منابع ملموس و غیر ملموس پیشین به دانش تبدیل شده و از طرفی دیگر تمرکز سیستمهای اطلاعاتی نیز از مدیریت اطلاعات به مدیریت دانش تبدیل گردیده است. کسب وکارهایی که بتوانند به صورت کارآ دانش موجود در سازمان خود را کسب کنند و از آن در راستای فرآیندهای کسب وکار استفاده نمایند، محصولات و خدمات این کسب و کارها از مزیتهای رقابتی مناسبی در بازار برخوردار خواهند بود.. بسیاری از سازمانها به عنوان کسب وکارهای دانش مدار مطرح می باشند که مدیریت دانش در آنها اساس کار را تشکیل می دهد. امروزه سازمان هایی که رقابت مندی در بازار را موضوع محوری برای خود قلمداد می کنند، مدیریت دانش را به عنوان یکی از فعالیت های مطرح برای اثر بخشی فعالیت هایشان در نظر می گیرند از سوی دیگر از آنجائی که نرخ شکست پروژه‌های مدیریت دانش قابل توجه است، شناخت عوامل اساسی موفقیت می تواند کسب وکارها را در نیازسنجی، برنامه ریزی، اجرا و پیاده سازی مدیریت دانش یاری دهد تا احتمال شکست پروژه های مدیریت دانش کاهش یابد. اهمیت و کاربرد اصلی عوامل اساسی موفقیت مدیریت دانش در این است که با شناسایی و نظارت بر این عوامل، سازمان می تواند به پیاده سازی موفقیت آمیز مدیریت دانش اطمینان داشته باشد. بنابراین، هر فعالیتی که سازمان در پیاده سازی مدیریت دانش انجام می دهد باید پیشاپیش بررسی گردیده و برنامه ریزی برای عملکرد مطلوب و مناسب در عوامل موفقیت را انجام داده باشد(طالبي و تركماني،1390،17-1)

مدیریت دانش یک ابزار مدیریتی است که بوسیله برخی از شیوه ها و تکنیک ها، مجموعه ای از اصول با هدف ایجاد، تبدیل، انتشار و استفاده از دانش، معرفی می شوند (تنریوردی[1]، 2005: 325). از جمله مزایای فراهم شده توسط دانش می توان به شناسایی و خلق ایده های ارزشمند، تجاری سازی ایده ها و ارزش ایجاد شده توسط آن اشاره کرد (یانگ و چن[2]، 2007، 97). امروزه سازمان هايي كه داراي مزيت رقابتي پايدار هستند، به موفقيت بالاتري در بازار دست پيدا مي كنند (بچینا[3]، 2005:99). چوي[4] و همكاران (2008) بيان مي كنند كه در شرايط كنوني، مزيت رقابتي پايدار تنها با بكارگيري دانش براي نوآوري به دست مي آيد (چوی، 2008، 235). به همين دليل امروزه، دانش يك دارايي ارزشمند سازماني به حساب مي آيد كه نيازمند مديريت است. هسته اصلي مديريت دانش، كسب دانش مناسب براي افراد مناسب در زمان و ساختار مناسب است (مدهوشی و ساداتی[5]، 2010، 393). هرچند که روش های استقرار مدیریت دانش دائما در حال بهبود است، اما در دنیای امروزی، در دستور کار بسیاری از مدیران قرار گرفته است (قالمق و همکاران، 1391). برای پیاده سازی مدیریت دانش می توان 8 عملیات را پیشنهاد کرد: شناسایی فرآیند، طراحی و برنامه ریزی فرآیند، اجرا و پیاده سازی فرآیند، تسهیل فرآیند، نظارت بر فرآیند، آنالیز و تجزیه و تحلیل فرآیند، اصلاح و بهبود اشکالات فرآیند، اسقاط و کناره گذاری فرآیند (ادواردز[6]، 2011). از سوی دیگر، در هنگام اجرای برنامه مدیریت دانش باید نسبت به عواملی که در برنامه خلل ایجاد کرده و میزان موفقیت آنرا دچار نقص می کنند نیز آگاه بود. برخی از موانع پیش روی استقرار مدیریت دانش عبارتند از: عدم درک درست مدیران نسبت به مدیریت دانش، عدم موفقیت در تطبیق تلاش های مدیریت دانش سازمانی با اهداف استراتژیک سازمان، عدم وجود فضای باز برای ابراز عقاید و ایده های جدید، عدم انگیزه و اعتماد به مدیریت دانش و ...(کامرو[7]، 2012). طبق شواهد، با عدم شناخت موانع استقرار مدیریت دانش، بسیاری از طرح هایی که سازمان ها برای توسعه و بهره برداری از منابع دانشی خود ارائه می کنند، ناموفق بوده است که این امر موجب فرسودگی دانش سازمان، از بین رفتن منابع دانشی سازمان و کاهش بهره وری نیروی کار می گردد. در این شرایط، سازمان در دستیابی به قدرت رقابتی و ایجادد نوآوری در سازمان با مشکل مواجه شده و حیات سازمان دچار مخاطره خواهد شد(آدریان[8]، 2012). در هر صورت، امروزه سازمان ها به اين نتيجه رسيده اند كهبا پياده سازي مديريت دانش مي توانند از ظرفيت هاي فكري شان در جهت بهبود عملكردسازماني استفاده كنند. البته اجراي اثربخش مديريت دانش مستلزم توجه به زيرساخت ها يا عواملكليدي است كه نقش كاتاليزور دارند و موجب تسهيل و توانمندي آن مي گردند (نجف بیگی و همکاران، 1390، 150). بنابراين سازمان ها هنگام طراحي و اجراي مديريت دانش بايستي از زيرساخت هاي مورد نياز آن اطمينان حاصل كنند. اين زيرساخت ها، عوامل توانمندساز، تسهيل كننده و فعاليتهايي هستند كه در پياده سازي مديريت دانش حياتي تلقي مي شوند (راستوگی[9]،2000: 49-39). اينكه چه عاملي موجبموفقيت استقرار مديريت دانش در سازمان ها مي شود،پرسش مهمي است كه پژوهشگران مديريت را به خودمشغول داشته است. برخی فقط به عوامل داخلی و خارجی اشاره کرده اند و برخی دیگر نیز عوامل سیاسی، اجتماعی و ... را دخیل دانسته اند. اما اکثر محققان، چهار عامل «فرهنگی، سازمانی، تکنولوژیکی، منابع انسانی» را از عمده ترین و تاثیرگذارترین فاکتورها بر استقرار مدیریت دانش ذکر کرده اند (دانش فرد و شهابی نیا، 1389). با این تفاسیر و با توجه به اهمیت موضوع، هدف تحقیق حاضر، عوامل موثر بر مدیریت دانش در شرکت های تولیدی استان گیلان است. لذا به منظور دستیابی به هدف مورد نظر، سوال پژوهشی ذیل مطرح گردیده است: «عوامل مؤثر بر استقرار مديريت دانش در شرکت های تولیدی استان گیلان کدامند؟».

 1-3-ضرورت انجام تحقيق

امروزه مدیریت دانش به عنوان یک موضوع مهم و حیاتی درسازمان مطرح شده است. سازمانها بر این باورند که به کارگیری سیستم های مدیریت دانش می تواند به برتری بلند مدت خود در عرصه های رقابتی ادامه دهد. صاحبنظران مدیریت سازمانی به این نکته اشاره دارند که اگر سازمانی به راحتی نتواند شکل صحیحی از سیستم های مدیریت دانش را در جایگاه مناسب خود به کار برد، در عرصه های رقابتی جهانی با مشکل مواجه خواهد شد.اما مدیریت دانش هنوز هم رشته نسبتا" جوانی است وبا وجود هزاران نشریه در بسیاری مناطق، اختلاف بین متخصصان مختلف مدیریت دانش وجود دارد.با این حال به مدت طولانی این توافق کلی وجود داشته است که انجام مدیریت دانش آسان نیست. واینکه هیچ راه حل متناسب برای همه و هیچ روش واحد برای اینکه اجرای مدیریت دانش بتواند دریک سازمان موفق شود، وجود ندارد.

چند سال پیش مدیریت دانش و به تبع آن سیستم‌های مدیریت دانش به عنوان بزرگترین پدیده بعد از مهندسی مجدد و TQM پا به عرصه وجود گذاشتند. مدیریت دانش با نوآوریها و ابداعات در مهارتهای مدیریتی و یادگیری سازمانی نقاط مشترک بسیاری دارد. ابتدا مدیریت دانش بر سیستم‌های اطلاعاتی متمرکز بود و سپس نیروی خود را به روی توسعه سازمانی، مدیریت سرمایه هوشی فکری و مهارتهای مدیریتی تغییر داد. در اواخر دهه 1990 نیز یادگیری اجتماعی، فهم سازمانی، نوآوری سیستماتیک و مدیریت تغییر به عنوان موضوعاتی برتر در مدیریت دانش مطرح گردیدند. بابررسی و تحلیل دانش واهمیت ویژگیهای آن در حیطه عملکرد سازمانهــــا می توان دریافت که برخورداری از دانش و اطلاعات روزآمد برای ادامه حیات سازمانها به یک ضرورت انکارناپذیر تبدیل شده است. به خصوص اگر روند تغییر و تحولات دانش در جامعه به دقت مورد ارزیابی واقع شود. این نتیجه هم حاصل می شود که جامعه فراصنعتی امروز جامعه ای اطلاعاتی است که در آن به تدریج فناوریهای نیروافزا جای خود را به فناوریهای دانش افزا می دهند. (احمدپور ،1381).

در سال هاي اخير، سازمان ها و شركت هاي مختلف پيوستن به روند دانش را آغاز كرده اند و مفاهيم جديدي چون كار دانش، دانش كار، مديريت دانش، وسازمان هاي دانش، خبر از شدت يا فتن اين روند مي دهند. پتر دراكر با بكار گيري اين وا‍ژگان خبر از ايجاد نوعي جديد از سازمان ها مي دهد كه در آن ها به جاي قدرت بازو، قدرت ذهن حاكميت دارد.(دانش فرد و شهابي نيا، 1388،1)

در کشورهای پیشرو در اقتصاد جهانی اهمیت دانش به عنوان یک منبع در مقایسه با سایر منابع چنان افزایش یافته که به عنوان مهمترین عامل تعیین کننده استاندارد زندگی است.انقلاب دانشی در کاهش فاصله بین کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته نقش تعیین کننده ای ایفا می کنند.در برنامه چهارم توسعه کشور هم دانش را از محور های اساسی می دانند.
و دانش عنصری است برای کاهش فاصله بین کشورهای پیشرفته و در حال توسعه مورد توجه سازمان های بین المللی و دولت های ملی قرار گرفته است(حسن زاده،1386،3).اغلب سازمانهای بزرگ امروز دریافته اند که بخاطر مهارتها و تجارب نیروی انسانی شان موفق خواهند بود و نه بخاطر سیستم های فیزیکی و مکانیکی، و اگر نتوانند سطح علمی و تخصصی نیروهای انسانی در سازمان را بالا ببرند قطعاً از بازار جهانی کنار گذشته خواهند شد.(اژدري، 2010)

منافع مدیریت دانش هم در دو سطح فردی و سازمانی به کارکنان این امکان را میدهد مهارت ها و تجربیات خود را با هم ترکیب کنند تا به رشد حرفه ای دست یابند این منافع در سطح سازمانها منفعت عمده ای از قبیل افزایش کارایی,بهره وری,کیفیت و نوآوری دارد تا ارتقاء یابد.(حسن زاده، 1389).

پژوهشگري كه قصد توسعه دانش خاصي را دارد ابتدا بايد پژوهش هايي كه تاكنون در گذشته انجام شده است را شناسايي و مطالعه كند. اين كار به محقق كمك مي كند تا بينش وسيع تري از مطالعه ي تحقيقات گذشته و روند فعلي پژوهش در موضوع مورد نظر خود را به دست آورد.(خاكي،1386)

 1-4- چارچوب نظري تحقيق

جهت پاسخگویی به سوال و بررسی چگونگی روابط میان هر یک از متغیرها، از مدل زیر که برگرفته از مدل ارائه شده توسط لی و چویی (2000) است، استفاده شده است. در این تحقیق به بررسی چهار عامل فرهنگ سازمانی، ساختار سازمانی، منابع انسانی و فناوری اطلاعات پرداخنه ایم. فرهنگ سازمانی به عنوان ارزش های غالب که به وسیله یک سازمان حمایت می شود توصیف شده است یا فلسفه ای که خط مشی سازمان را به سمت کارکنان و مشتریان هدایت می کند و یا ارزش هایی که به کمک آنها کارها و امور روزمره سازمان انجام می پذیرد یا پیش فرض ها و باور های بنیادی که بین اعضا سازمان مشترک هستند(الوانی و دانایی فرد، 1392،368) با توجه به ماهيت اثرگذار فرهنگ در موفقيت اجراي مديريت دانش در سازمان داونپورت (1998) اظهار مي كند كه سازمان ها بايد از تناسب فرهنگ خود با فعاليت هاي مديريت دانش اطمينان حاصل كنند.(علوي و لبندر (2001)) نيز در مطالعه ي خود درباره ي استقرارمديريت دانش در سازمان دريافتند كه عوامل موفقيت تسهيم دانش در سازمان به صورت تنگاتنگي با فرهنگ سازماني در ارتباط است بدون پذيرش فرهنگي، سرمايه گذاري در ساير زير ساخت ها با فناوري هايي كه براي استقرار مديريت دانش به كار گرفته مي شود، اثر بخش نخواهند بود (گالبندز ، 2006).

فناوري اطلاعات در تعريف محدودش به سخت افزار و نرم افزارهاي كامپيوتري و به مشخصات فيزيكي مانند الكترونيك، ديجيتال ، چاپگر، ارتباطات از را دور، پردازشگر ها و... مربوط مي شود..(مقيمي، رمضان، 1392،171).

فناوري هاي اطلاعات دو قابليت عمده براي مديريت دانش دانش را فراهم مي كنند : اول به وسيله آشكار كردن دانش مي توانند يك سيستم خبره و يا پشتيباني تصميم گيري را ايجاد كنند و دوم كمك مي كند كه افراد با تخصص هاي ويژه در جريان فعاليت يكديگر قرار گيرند و امكان ارتباط سريع آن ها فراهم شود. (منوريان و همکاران،1386)

ساختار سازمانی تصریح می کند که وظایف، چگونه تخصیص داده شوند، چه شخصی به چه کسی گزارش دهد و سازوکارهای هماهنگی رسمی و همچنین الگوهای تعاملی سازمانی که باید رعایت شوند کدامند؟ (الواني، دانايي فرد، 1391،22) ﭘـﺮﺩﺍﺧﺘﻦ ﺑـﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺩﺍﻧﺶ ﺑﺪﻭﻥ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻭ ﺣﻤﺎﻳﺘﻲ ﺍﻣﻜﺎﻥ ﭘﺬﻳﺮﻧﻴﺴﺖ . ﺳﺎﺯﻣﺎﻥﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭﻫﺎﻳﻲ ﺭﺍ ﺑﭙﺬﻳﺮﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺁﻥﻫﺎ ﺍﺟـﺎﺯﻩ ﺩﻫـﺪ ﺗـﺎ ﺣـﺪ ﺍﻣﻜﺎﻥ ﺩﺍﻧﺶ ﺑﻴﺶ ﺗﺮﻱ ﺭﺍ ﺧﻠﻖ ﻭ ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﺩﻫﻨﺪ. ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻲ ﺑﺮ ﺟﺮﻳﺎﻥ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﻭ ﻫـﻢ ﭼﻨـﻴﻦ ﺑـﺮ ﻣﺤـﻴﻂ ﻭ ﻣﺎﻫﻴـﺖ ﺗﻌـﺎﻣﻼﺕ ﺍﻧﺴـﺎﻧﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﻲﮔﺬﺍﺭﺩ ﻭ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻣﺰﻳﺖ ﺭﻗﺎﺑﺘﻲ ﺩﺭ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺩﺍﻧﺎﻳﻲ ﻣﻲﮔﺮﺩﺩ.( رحمان سرشت و همکاران، 1390،31)

در عصر دانش، اغلب سازمان ها درک کرده اند که موفقیت آنها نه به دلیل دارایی های فیزیکی بلکه به خاطر تجارب و مهارت کارکنان میباشد. سازمان ها متوجه شده اند که دانش آنها در مورد نحوه انجام دادن امور به عنوان یک دارایی مهم تلقی می شود که بایستی مانند دیگر دارایی های ارزشمند سازمان، این دارایی را نیز اداره کرد(واتسون،2003)

 1-5- هدف اصلي

هدف اصلی این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر استقرار مديريت دانش در شرکت های تولیدی استان گیلان می باشد.

 1-6- اهداف فرعي

  1. سنجش میزان تاثيرفناوری اطلاعات بر استقرار مدیریت دانش مي باشد.
  2. سنجش میزان تاثير ساختار سازمان بر استقرار مدیریت دانش مي باشد.
  3. سنجش میزان تاثير منابع انسانی بر استقرار مدیریت دانش مي باشد.
  4. سنجش میزان تاثير فرهنگ سازماني بر استقرار مدیریت دانش مي باشد.
  5. توصیف متغیرها و اصل تحقیق

 1-7-فرضيات اصلی تحقیق

بر اساس اهداف تعریف شده فرضیه های زیر متصور است:

فرضيه 1 : بین فرهنگ سازماني با استقرار مديريت دانش رابطه معنی داری وجود دارد.

فرضيه 2 : بین ساختار سازماني با استقرار مديريت دانش رابطه معنی داری وجود دارد.

فرضيه3 : بین توانايي منابع انساني با استقرار مديريت دانش رابطه معنی داری وجود دارد.

فرضيه4 : بین فناوري اطلاعات با استقرار مديريت دانش رابطه داری معنی وجود دارد.

 1-8- تعريف مفهومي متغير هاي تحقيق

در این بخش به تعریف متغیر های تحقیق می پردازیم:

 1-8-1- ساختار سازمانی

چارچوبی است که مدیران برای تقسیم و هماهنگی فعالیت‌های اعضای سازمانی آن را ایجاد می‌کنند كه سازمان بر اساس آن بنا مي‌شود و منعکس کننده اهداف و برنامه ها است (بن موسی،[10] 2009). ساختار يكي از اجزاي سازمان است كه از عنصر پيچيدگي، رسميت، و تمركز تشكيل شده است.ساختار سازمانی تصریح می کند که وظایف، چگونه تخصیص داده شوند، چه شخصی به چه کسی گزارش دهد و سازوکارهای هماهنگی رسمی و همچنین الگوهای تعاملی سازمانی که باید رعایت شوند کدامند؟ ساختار در بيشتر كتاب ها از سه بعد تشكيل شده است.

پيچيدگي، حدود تفكيك درون سازماني را نشان مي دهد. حدي كه يك سازمان براي جهت دهي رفتار كاركنانش، به قوانين، مقررات و رويه ها متكي است رسميت نام دارد. تمركز، به جايي كه اختيار تصميم گيري در آنجا متمركز است، اشاره دارد. (الواني، دانايي فرد، 1391،22)

 1-8-2-فرهنگ سازمانی

مقصود از فرهنگ سازماني سيستمي از استنباط مشترك است كه اعضا نسبت به يك سازمان دارند و همين ويژگي موجب تفكيك دو سازمان از يكديگر مي شود. يك سيستم كه اعضاي ان داراي استنباط مشترك(از ان) هستند، از مجموعه اي ويژگي هاي اصلي تشكيل شده است كه سازمان به انها ارج مي نهد و براي انها ارزش قائل است. (رابینز، 1389،372)

 1-8-3- فناوري اطلاعات

يكي از زير ساخت هاي مديريت دانش فناوري اطلاعات مي باشد.از ديدگاه متخصصان، ظهور مديريت دانش ريشه در پيشرفت تكنولوژي اطلاعات و سيستم هاي اطلاعاتي دارد. بر اساس ديدگاه ليبوويتز(2001) مديريت دانش به طور قطعي ريشه در مهندسي دانش دارد. تكنولوژي اطلاعات ابزارهاي جديدي براي بهتر انجام دادن فعاليت هاي ساخت سرمايه دانشي در اختيار قرار داده است.(محمدي فاتح، سبحاني، محمدي،1390،59)

 1-8-4-منابع انساني

امروزه يكي از بارزترين مولفه هاي موفقيت سازمان ها در گرو نقشي است كه منابع انساني مي تواند ايفا كند ، سرمايه انساني بالاترين و با ارزشترين سرمايه و بزرگترين دارايي هرسازمان و كشوري محسوب مي شود، اگر چه در هيچ ترازنامه و حساب سود و زياني آورده نميشود ولي نتيجه سود و زيان سازمانها را رقم مي زند، تنها سرمايه‌اي است كه با استفاده بيشتر كاهش نيافته و بصورت فزاينده توسعه پيدا مي‌كند كليد توسعه سازمانها و كشورها نيروي انساني كارآمد است. (يعقوبي، 1388)

 1-8-5- مدیریت دانش

مديريت دانش، فرايند سيستماتيك منسجمي است كه تركيب مناسبي از فناوري هاي اطلاعاتي و تعامل انساني را به كار مي گيرد تا سرمايه هاي اطلاعاتي سازمان را شناسايي،مديريت و تسهيم كند.(فاتح وهمکاران ،1390،16-15)

 1-9- تعريف عملياتي متغير هاي تحقيق

در این بخش به تعریف عملیاتی متغیرها می پردازیم:

 1-9-1- فرهنگ سازماني

آینه تمام‌نمای ویژگی‌ها، خصلت‌ها، قوت ها و ضعف های یک سازمان بوده و چهره آنرا از نظر پایبندی‌های کارکنان به ارزش‌ها، اصول، باورها، نگرش‌ها و سایر اعتقادات مربوطه نشان می دهد(یینگ و بن احمد،[11] 2009).

 1-9-2- ساختار سازماني

ساختار يكي از اجزاي سازمان است كه از عنصر پيچيدگي، رسميت، و تمركز تشكيل شده است. دراین تحقیق ابعاد رسمیت و تمرکز مورد توجه می باشد.

 1-9-3- فناوري اطلاعات

شامل محدوده وسيعي از اختراعات و رسانه هاي ارتباطي است که سيستمهاي اطلاعاتي و افراد را به همديگر مرتبط مي کنند، مانند ایمیل، کنفرانس صوتي و ويدئويي، اينترنت و نرم افزارها و سخت افزارها (طبرسا و اورمزی، 1387)

 1-9-4- منابع انساني

مهمترین سرمایه دانشی یک سازمان بوده و منبع خلاقیت در آن به شمار می آید، زیرا افزایش قابلیت های کارکنان تاثیر مستقیمی بر بهبود نتایج مالی سازمان دارد(ابیسکرا و گادری،[12] 2004). در این تحقیق استخدام و تخصص، و یادگیری منابع انسانی مورد مطالعه قرار گرفته است.

1-10- مديريت دانش

استقرار مدیریت دانش: شامل مجموعه فرآیند اکتساب، حفظ، تولید، بکارگیری و اشتراک دانش است(هانگ و همکاران، 2011).

 1-11- قلمرو تحقيق(زماني، مكاني ، موضوعي)

قلمرو موضوعي: قلمرو موضوعی این تحقیق در مورد مديريت دانش است.

قلمرو مكاني: قلمرو مكاني اين تحقيق شرکت های تولیدی استان گیلان هستند

قلمرو زماني: قلمرو زماني اين تحقيق نيز بازه زمانی اسفند 92 تا شهریور 93 است.

 


خرید و دانلود عوامل مؤثر بر استقرار مدیریت دانش در شرکت‌های تولیدی استان گیلان

افزایش فالوور اینستاگرام